\u00d6z savunma KCK, PKK tarz\u0131 silahl\u0131 yap\u0131y\u0131 de\u011fil halk\u0131n kendi g\u00fcvenli\u011fini sa\u011flamas\u0131d\u0131r. Demokratik toplumun her alanda \u00f6rg\u00fctlenmesini, kurumsalla\u015fmas\u0131n\u0131 kendi g\u00fcvenlik sistemine kavu\u015fmas\u0131n\u0131 ifade ediyorum. Bunu daha fazla halk tart\u0131\u015f\u0131r farkl\u0131 sonu\u00e7lara ula\u015fabilirler. Mesela \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 askere g\u00f6nderecekler mi? Askeriyede yer alacaklar m\u0131, bunlar tart\u0131\u015f\u0131l\u0131r. Mesela korucular nas\u0131l la\u011fvedilecek, koruculuk meselesi nas\u0131l halledilecek bunlar tart\u0131\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r. Bu g\u00fcvenlik boyutu halk\u0131n \u00f6z savunmas\u0131 ekmek su hava kadar \u00f6nemlidir. Bu olmadan ya\u015fanmaz.\u201d<\/p>\n
ABDULLAH \u00d6CALAN SOSYAL B\u0130L\u0130MLER AKADEM\u0130S\u0130 -\u00d6nder Apo- \u00d6z savunma KCK, PKK tarz\u0131 silahl\u0131 yap\u0131y\u0131 de\u011fil halk\u0131n kendi g\u00fcvenli\u011fini sa\u011flamas\u0131d\u0131r. Demokratik toplumun her alanda \u00f6rg\u00fctlenmesini, kurumsalla\u015fmas\u0131n\u0131 kendi g\u00fcvenlik sistemine kavu\u015fmas\u0131n\u0131 ifade ediyorum. Bunu daha fazla halk tart\u0131\u015f\u0131r farkl\u0131 sonu\u00e7lara ula\u015fabilirler. Mesela \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 askere g\u00f6nderecekler mi? Askeriyede yer alacaklar m\u0131, bunlar tart\u0131\u015f\u0131l\u0131r. Mesela korucular nas\u0131l la\u011fvedilecek, koruculuk meselesi nas\u0131l halledilecek bunlar tart\u0131\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r. Bu g\u00fcvenlik […]<\/p>\n","protected":false},"author":34,"featured_media":16640,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[52],"tags":[],"class_list":["post-871","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-egitim"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/yps-online.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/871","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/yps-online.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/yps-online.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yps-online.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/34"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yps-online.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=871"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/yps-online.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/871\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":16641,"href":"https:\/\/yps-online.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/871\/revisions\/16641"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yps-online.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/16640"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/yps-online.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=871"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/yps-online.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=871"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/yps-online.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=871"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n\u201cBiz buna g\u00fcvenlik boyutu da diyebiliriz. Yani burada soyk\u0131r\u0131m\u0131 ele al\u0131yoruz. K\u00fcrtler soyk\u0131r\u0131mdan nas\u0131l kurtulabilir bunu somutla\u015ft\u0131rmal\u0131d\u0131rlar.
\nBurada soyk\u0131r\u0131m t\u00fcm soyk\u0131r\u0131m \u00e7e\u015fitlerini kapsar. Sadece fiziki de\u011fil k\u00fclt\u00fcrel ve her \u00e7e\u015fit soyk\u0131r\u0131mdan bahsediyorum. Yani K\u00fcrtlerin bir \u00f6z savunma durumuna kavu\u015fmas\u0131 sa\u011flan\u0131r. Toplum burada kendi \u00f6z savunmas\u0131n\u0131 kurar. Bununla sadece elde silah bir durumu kastetmiyorum. \u00d6z savunma KCK, PKK tarz\u0131 silahl\u0131 yap\u0131y\u0131 de\u011fil halk\u0131n kendi g\u00fcvenli\u011fini sa\u011flamas\u0131d\u0131r. Demokratik toplumun her alanda \u00f6rg\u00fctlenmesini, kurumsalla\u015fmas\u0131n\u0131 kendi g\u00fcvenlik sistemine kavu\u015fmas\u0131n\u0131 ifade ediyorum. Bunu daha fazla halk tart\u0131\u015f\u0131r farkl\u0131 sonu\u00e7lara ula\u015fabilirler. Mesela \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 askere g\u00f6nderecekler mi? Askeriyede yer alacaklar m\u0131, bunlar tart\u0131\u015f\u0131l\u0131r. Mesela korucular nas\u0131l la\u011fvedilecek, koruculuk meselesi nas\u0131l halledilecek bunlar tart\u0131\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r. Bu g\u00fcvenlik boyutu halk\u0131n \u00f6z savunmas\u0131 ekmek su hava kadar \u00f6nemlidir. Bu olmadan ya\u015fanmaz.\u201d<\/em><\/p>\n
\n<\/em>
\n1 Haziran 2010 tarihinden itibaren yani ad\u0131na m\u00fccadele tarihimizin 4. d\u00f6neminin ba\u015flang\u0131c\u0131 dedi\u011fimiz g\u00fcnden itibaren, demokratik \u00f6zerklik konusu gerek T\u00fcrkiye\u2019deki toplumlar\u0131n ve gerekse de dost-d\u00fc\u015fman ya da kendilerini farkl\u0131 konumland\u0131ran bir\u00e7ok ki\u015fi-kurum veya \u00f6rg\u00fctsel \u00e7evrenin g\u00fcndemine yo\u011fun olarak girmi\u015f bulunmaktad\u0131r. Halbuki kapat\u0131lan DTP\u2019de oldu\u011fu gibi BDP\u2019nin program\u0131nda da demokratik \u00f6zerklik, K\u00fcrdistan i\u00e7in bir stat\u00fc olarak ortaya konulmu\u015ftu. T\u00fcrkiye\u2019nin demokratikle\u015ftirilmesinde bu stat\u00fcn\u00fcn \u00f6nemine dikkat \u00e7ekilmi\u015fti. Ama bug\u00fcnk\u00fc gibi tart\u0131\u015fma g\u00fcndeme girmemi\u015fti. Sadece bu durum bile m\u00fccadele tarihimizin 4. d\u00f6neminin ne anlama geldi\u011fini g\u00f6stermektedir.
\nBu tart\u0131\u015fma g\u00fcndemleri i\u00e7inde \u00f6z savunma konusuna \u00f6zel bir anlam da y\u00fcklenilmektedir. \u0130\u015fte\u00a0\u00a0\u00a0 \u2018ayr\u0131 ordular\u0131, polisleri olacakm\u0131\u015f\u2019, \u2018ayr\u0131 ordu, polis ayr\u0131 devlet demektir\u2019, \u2018PKK takiye yap\u0131yor, as\u0131l amac\u0131 ayr\u0131 bir K\u00fcrt devleti kurmakt\u0131r\u2019 gibi yersiz ve bir anlamda da \u00f6zel sava\u015f kapsaml\u0131 bir tart\u0131\u015fma y\u00fcr\u00fct\u00fclerek konu \u00e7arp\u0131t\u0131lmak istenmektedir. Bu \u00e7arp\u0131tma kampanyas\u0131n\u0131n merkezinde esas olarak \u00f6z savunma s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn savunma b\u00f6l\u00fcm\u00fc yer almaktad\u0131r. O zaman burada \u00f6ncelikli olarak savunma yine ba\u011flant\u0131l\u0131 olarak sald\u0131r\u0131 konular\u0131 \u00fczerinde durmak gerekmektedir.
\n
\nSavunma nedir? Sald\u0131r\u0131 Nedir?<\/strong>
\nSportif kar\u015f\u0131la\u015fmalar d\u0131\u015f\u0131nda savunma kavram\u0131 s\u00f6z konusu oldu\u011funda ilk akla gelen do\u011fal olarak bir insan ya da toplulu\u011fun veya bir hayvan ya da hayvan grubunun ya\u015fam\u0131na ya da kendisine ait olana kar\u015f\u0131 y\u00f6nelen bir sald\u0131r\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda kendisini korumas\u0131 akla gelir.
\nO zaman savunma deyince di\u011fer yandan sald\u0131r\u0131 denilen bir kavrama da a\u00e7\u0131kl\u0131k getirmek gerekmektedir. Sald\u0131r\u0131; amac\u0131 \u00f6ld\u00fcrmek, yok etmek ya da etkisiz hale getirmek (korkutmak-yaralamak, yakalamak vb.) veya el koymak vb. \u015fekilde rakip, av diye tan\u0131mlanan kar\u015f\u0131dakine y\u00f6nelik olarak hamle yapmay\u0131 anlat\u0131r.
\nNormal s\u00f6zc\u00fck kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131 olarak farkl\u0131 anlamlar y\u00fcklemeksizin her iki kavram\u0131 da k\u0131saca b\u00f6yle a\u00e7\u0131mlayabiliriz. Ama s\u00f6z konusu insan ve toplumlar oldu\u011funda durumun farkl\u0131 oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. Buradaki farkl\u0131l\u0131k da kayna\u011f\u0131n\u0131, insanl\u0131k tarihine ya da toplumsal ger\u00e7ekli\u011fe bak\u0131\u015ftan al\u0131r. Bu konulara bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131, sald\u0131r\u0131 ve savunmaya farkl\u0131 i\u00e7erikler y\u00fckler. \u00d6rne\u011fin s\u00f6zc\u00fck olarak sald\u0131r\u0131, olumsuzu veya k\u00f6t\u00fc olan\u0131, savunma ise olmas\u0131 gereken tepkiyi yani iyi olan\u0131 akla getirir. K\u0131sacas\u0131, sald\u0131rgan olan k\u00f6t\u00fcd\u00fcr ve engellenmesi gerekir. Savunmada olan ise ma\u011fdur oldu\u011fu i\u00e7in olmas\u0131 gerekeni yapmaktad\u0131r ve yard\u0131m edilmesi gerekir.
\nFakat bu iki s\u00f6zc\u00fc\u011fe hem mekansal ve hem de d\u00f6nemsel, siyasal, felsefi, ahlaki ya da hukuki anlamlar y\u00fckledi\u011fimiz de durumun hi\u00e7 de b\u00f6yle olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr\u00fcz.
\n\u00d6rne\u011fin Latince\u2019de \u201cPrivare\u201d s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc bildi\u011fimiz ve g\u00fcnl\u00fck ya\u015fam\u0131m\u0131zda da kan\u0131ksad\u0131\u011f\u0131m\u0131z m\u00fclk (sahip olunan \u015fey) s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131d\u0131r.\u00a0 Privare kelimesi ile anlat\u0131lmak istenen de; soyma, \u00e7alma, talan etme, ba\u015fkas\u0131n\u0131n kullan\u0131m\u0131na kapatma durumudur. Dikkat edilirse bu belirtilen \u015feylerin hepsi sald\u0131r\u0131 kapsam\u0131 i\u00e7indedir. Yani olumsuzu, k\u00f6t\u00fcy\u00fc, olmamas\u0131 gerekeni ifade eder. Neye g\u00f6re olmamas\u0131 gerekendir? Tabii ki toplumsal ahlaka g\u00f6re. Soyma, \u00e7alma ya da ba\u015fkas\u0131n\u0131n kullan\u0131m\u0131na kapatma durumu kime kar\u015f\u0131 ger\u00e7ekle\u015fmektedir? Elbette ki topluma kar\u015f\u0131. O zaman toplumun bu m\u00fclkle\u015fme durumuna kar\u015f\u0131 kendisini savunmas\u0131 kadar do\u011fal bir durum olamaz. Ama bug\u00fcnk\u00fc ulusal ya da uluslararas\u0131 hukuk kar\u015f\u0131s\u0131nda durumun hi\u00e7 de b\u00f6yle olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmekteyiz. Toplumsal ahlaka g\u00f6re k\u00f6t\u00fc olan ve bir sald\u0131r\u0131 durumunu ifade eden m\u00fclk, hukuka g\u00f6re kutsald\u0131r ve savunulmas\u0131 gereken bir de\u011ferdir. Toplumun kendisinden \u00e7al\u0131nan\u0131 istemesi ya da almaya \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, hukuksal olarak bir sald\u0131r\u0131 durumunu yani k\u00f6t\u00fc olan\u0131 ifade etmektedir.
\nBu nedenle savunman\u0131n g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki ele al\u0131n\u0131\u015f bi\u00e7imi ve tarihsel arka plan\u0131na k\u0131saca bakarak \u00f6z savunma konusuna de\u011finmek gerekecek.
\n
\nSavunma Tarihine K\u0131sa Bir Bak\u0131\u015f<\/strong>
\nDo\u011fadaki t\u00fcm canl\u0131lar\u0131n do\u011fal yap\u0131lanmas\u0131nda mutlaka bir savunma mekanizmas\u0131 bulunmaktad\u0131r. Bu durum, ya\u015fam\u0131n s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesi \u00f6n\u00fcnde ortaya \u00e7\u0131kabilecek engelleri a\u015fmaya y\u00f6nelik olarak \u015fekillenmi\u015ftir. Kirpinin oklar\u0131, g\u00fcl\u00fcn dikeni, kartal\u0131n gagas\u0131 ya da pen\u00e7esi, kedinin t\u0131rna\u011f\u0131, ya da bir\u00e7ok duyu organ\u0131n\u0131n g\u00fcc\u00fc gibi \u00f6rnekler bu konuda s\u0131ralanabilir. Bu durum da g\u00f6steriyor ki,\u00a0 do\u011fal olarak farkl\u0131 canl\u0131lar ortam\u0131nda ad\u0131na ne denilirse denilsin, var olan biyolojik-genetik d\u00fczenlemeler birinci dereceden ya\u015fam\u0131n s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesiyle ilgili oluyor.
\nElbette insanlar a\u00e7\u0131s\u0131ndan durum biraz daha farkl\u0131. \u00d6ncelikle insan, t\u00fcr olarak do\u011fal geli\u015fimi i\u00e7inde, biyolojik yap\u0131s\u0131nda bir g\u00fcl kadar bile savunma mekanizmas\u0131na sahip de\u011fildir. Yeni do\u011fmu\u015f bir bebe\u011fin, bir kedi ya da kar\u0131nca yavrusu kadar kendisini savunaca\u011f\u0131 do\u011fal bir mekanizmas\u0131 yoktur. Onun i\u00e7in \u2018insan\u00a0 do\u011fu\u015ftan savunma mekanizmas\u0131 olmayan tek canl\u0131d\u0131r\u2019 diyebiliriz. Ama insan da bu d\u00fcnyada hem de birbirinden korunmas\u0131 gereken di\u011fer canl\u0131larla birlikte ya\u015f\u0131yorsa ve do\u011fan\u0131n kendisi de di\u011fer canl\u0131lar i\u00e7in oldu\u011fu kadar insan\u0131 da tehdit eden bir tak\u0131m olgular (deprem, sel, y\u0131ld\u0131r\u0131m, \u00e7\u0131\u011f, vb.) yarat\u0131yorsa, insan\u0131n mutlaka hem do\u011fal tehditlerden hem di\u011fer canl\u0131lardan ve hem de giderek kendi t\u00fcr\u00fcne kar\u015f\u0131 kendisini savunmas\u0131 gerekmektedir. O zaman nedir insan\u0131 di\u011fer canl\u0131lardan farkl\u0131 k\u0131lan?
\n\u0130nsan i\u00e7in d\u00fc\u015f\u00fcnen hayvan, alet yapan canl\u0131, sosyal varl\u0131k ya da politik hayvan, konu\u015fan hayvan gibi tan\u0131mlamay\u0131 esas alan kavramlar kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu kavramlar ayn\u0131 zamanda insan\u0131 di\u011fer canl\u0131lardan ay\u0131rt eden \u00f6zelliklere de i\u015faret etmektedir. Bunlar\u0131n hepsi de insan\u0131 di\u011fer canl\u0131lardan ay\u0131ran belli temel \u00f6zellikleri ifade etmektedir. Ama insan\u0131 ger\u00e7ekten insanla\u015ft\u0131ran onun toplumsal yan\u0131d\u0131r. \u0130nsan toplum d\u0131\u015f\u0131nda insanla\u015famaz. D\u00fc\u015f\u00fcnemez, konu\u015famaz, alet yapamaz, politikle\u015femez. K\u0131sacas\u0131 ya\u015fayamaz. Onun i\u00e7in insana ger\u00e7ek kimli\u011fini kazand\u0131ran onun toplumsall\u0131\u011f\u0131d\u0131r diyebiliriz. Toplumsall\u0131k insan\u0131 yarat\u0131rken, insan da toplumsall\u0131\u011f\u0131 yaratmaktad\u0131r. \u0130kinci do\u011fa diye de adland\u0131r\u0131lan bu toplumsal atmosfere k\u00fclt\u00fcr de denilmektedir. Onun i\u00e7in insan kendi yaratm\u0131\u015f oldu\u011fu k\u00fclt\u00fcr ortam\u0131nda geli\u015fip serpilmektedir.\u00a0 B\u00f6yle olunca insan ve savunma, toplum ve savunma aras\u0131nda mutlaka bir ba\u011flant\u0131 kurmak gerekir. Bu ba\u011flant\u0131 kurulurken savunman\u0131n esas olarak toplumsal eksenli geli\u015fti\u011fini ak\u0131ldan \u00e7\u0131karmamak laz\u0131m. Do\u011fal olarak da sald\u0131r\u0131lar dolayl\u0131 ya da direkt toplumsal olana y\u00f6nelik geli\u015fmektedir.
\nBelki milyonlarca y\u0131l \u00f6ncesinden topluluklar (klan topluluklar\u0131) halinde g\u00f6\u00e7ebe ya\u015fam\u0131n\u0131 s\u00fcren insan i\u00e7in do\u011fa tehditleri kar\u015f\u0131s\u0131nda korunmak esast\u0131r. Do\u011fal afetler ve vah\u015fi hayvan sald\u0131r\u0131lar\u0131 ilk elden korunmas\u0131 gereken tehlikeler olmaktad\u0131r. O zaman ilk insan\u0131n so\u011fu\u011fa, ya\u011fmura, sele, donma ve hayvan tehlikesine kar\u015f\u0131 ma\u011faralarda ya\u015famas\u0131 ilk savunma refleksi anlam\u0131na da gelmektedir. Buna do\u011fal savunma refleksi de diyebiliriz. Biyolojik olarak ya\u015fam\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmeyi ve neslini devam ettirmeyi esas al\u0131r bu savunma.\u00a0 Bitkiler ve hayvanlardaki savunma da b\u00f6ylesi bir refleksin yani bir anlamda da g\u00fcd\u00fcn\u00fcn sonucu olarak ortaya \u00e7\u0131kar ve t\u00fcm canl\u0131lar i\u00e7in de ge\u00e7er bir yasad\u0131r bu. Burada g\u00fcvenlik, fiziksel ya\u015fam istemi ya da g\u00fcd\u00fcs\u00fcnden kaynakl\u0131 olarak geli\u015fir. \u0130nsan i\u00e7in ba\u015flang\u0131\u00e7ta di\u011fer insanlar\u0131n sald\u0131r\u0131lar\u0131ndan korunmak da ayn\u0131 i\u00e7eriklidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc nedeni ne olursa olsun klan insan\u0131, sald\u0131rd\u0131\u011f\u0131 klan\u0131n insan\u0131n\u0131 \u00e7o\u011funlukla \u00f6ld\u00fcrmektedir.
\nBurada \u00f6zel bir savunma \u00f6rg\u00fctlenmesinden bahsedilemez. Belki \u00f6yle \u00e7ok \u00f6zelle\u015fmi\u015f savunma ara\u00e7lar\u0131 ve taktiklerinden s\u00f6z etmek de olanaks\u0131zd\u0131r. Di\u011fer yandan fiziki olarak bir arada bulunan topluluklar\u0131n birlikteli\u011finin gerek\u00e7esi olarak manevi de\u011ferler, bu de\u011ferlere yakla\u015f\u0131m\u0131 ifade eden rit\u00fceller ve bu rit\u00fcellerin huzurunda ifade edildi\u011fi simgeler de geli\u015fmeye ba\u015flar. Yani k\u00fc\u00e7\u00fck de olsa bir arada ya\u015fayan topluluk, fiziki olarak bir arada olman\u0131n \u00f6tesinde yeni bir birliktelik i\u00e7inde farkl\u0131 bir evreye girer. \u0130\u015fte \u00d6nderli\u011fimizin metafizik diye de tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 insan ve toplum ger\u00e7e\u011fi burada ortaya \u00e7\u0131kar. Bu durum ruh birlikteli\u011fidir. Bu birliktelik i\u00e7inde klan tek bir v\u00fccut gibidir. Bu v\u00fccudun ya\u015fam gerek\u00e7esi, onun ruhudur. Bu durum insanda \u00f6nemli bir evrimi ifade eder ki, bu a\u015famadan sonra insan maddi ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda farkl\u0131 ya\u015fam kaynaklar\u0131 aramaya ba\u015flar. Belki de insan\u0131n di\u011fer canl\u0131lardan temel olarak kopu\u015fu da bu noktada olmu\u015ftur. Bundan sonra klana ruhunu veren de\u011fer ya da de\u011ferler, topluluk ya da birey i\u00e7in her \u015feydir. \u00d6yle zaman olur ki, ekmekten sudan daha fazla ya\u015fam kayna\u011f\u0131 ya da \u00f6l\u00fcm gerek\u00e7esidir.\u00a0 Bu evrim sald\u0131r\u0131lara da savunmaya da farkl\u0131 bir i\u00e7erik katm\u0131\u015ft\u0131r. Art\u0131k \u00fcr\u00fcn i\u00e7in sald\u0131r\u0131-savunma durumunun yan\u0131nda,\u00a0 hatta esas olarak manevi de\u011ferler i\u00e7in sald\u0131r\u0131-savunma durumuna ge\u00e7ilmi\u015ftir. G\u00fcd\u00fcler ve zorunlu ya\u015famsal ihtiya\u00e7lar, insan i\u00e7in temel refleks alan\u0131 olmaktan \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Analitik zekan\u0131n duygusal zeka ile uyumlulu\u011fu burada devreye girmi\u015ftir. Bu a\u015famadan sonra fiziki imhan\u0131n yan\u0131nda kimli\u011fe y\u00f6nelik sald\u0131r\u0131lar da tarih sahnesine girmi\u015ftir.
\nKlan\u0131n kimli\u011fi totemdir. Klana sald\u0131r\u0131 toteme de sald\u0131r\u0131d\u0131r. Klanla birlikte totem de yok edilir. Ya da totem yok edilerek kimliksiz b\u0131rak\u0131lan klan yeni birlikteliklere dahil edilerek kabile-a\u015firet ili\u015fkileri i\u00e7inde yeni kimlikler edinir. \u00d6zelikle inan\u00e7 alan\u0131nda giderek tanr\u0131lar\u0131n say\u0131s\u0131n\u0131n azalmas\u0131 yok edilen inan\u00e7 kimlikleri nedeniyledir. Bu evrim tek tanr\u0131l\u0131 dinlerle doruk noktas\u0131na \u00e7\u0131kar. \u0130nan\u00e7lara sald\u0131r\u0131yla ba\u015flayan s\u00fcre\u00e7 kapitalizmin deli g\u00f6mle\u011fi olan ulus-devletle birlikte, farkl\u0131 kimlikleri ifade eden t\u00fcm \u00f6zelliklere sald\u0131r\u0131da doruk noktas\u0131na var\u0131r. \u00d6nce tek tanr\u0131l\u0131k s\u00fcreciyle inan\u00e7ta birlik yarat\u0131ld\u0131. Sonra ulus-devletle tek ulus, tek vatan, tek dil slogan\u0131 alt\u0131nda t\u00fcm farkl\u0131l\u0131klar\u0131 ortadan kald\u0131ran k\u0131y\u0131m makineleri devreye sokuldu.
\nBu iki s\u00fcre\u00e7 aras\u0131nda toplumsall\u0131\u011f\u0131 ifade eden her \u015fey, hiyerar\u015fik-devlet\u00e7i egemenlik alt\u0131nda sald\u0131r\u0131ya u\u011frad\u0131 ve ya\u011fmaland\u0131. Avc\u0131 kurnaz adamla geli\u015fmeye ba\u015flayan sald\u0131r\u0131-savunma ara\u00e7 ve taktikleri, toplumdan kopan \u00f6zel askeri \u00f6rg\u00fctlenmelerle birlikte uygulanmaya ba\u015flad\u0131. Toplumsall\u0131k esas olarak bu g\u00fcc\u00fcn bask\u0131s\u0131 alt\u0131nda da\u011f\u0131t\u0131lma s\u00fcrecine al\u0131nd\u0131. Mitolojik ideoloji alt\u0131nda t\u00fcm toplumsall\u0131klar\u0131 tersy\u00fcz edilen toplumlar \u00fcst ve alt toplum olarak ikiye b\u00f6l\u00fcnd\u00fc.
\nBu a\u015famadan sonra \u00fcst toplum anlam\u0131nda kent merkezli olarak olu\u015fan devlet, do\u011fal toplum \u00f6zelliklerini da\u011f\u0131tarak toplumu s\u0131n\u0131flara b\u00f6ld\u00fc. Ahlak\u0131n yerine hukuku koyarak sadece do\u011fay\u0131 de\u011fil ba\u015fta kad\u0131n olmak \u00fczere \u00fcst toplum d\u0131\u015f\u0131ndaki t\u00fcm insanl\u0131\u011f\u0131 tanr\u0131lar ad\u0131na hukuksal olarak m\u00fclk\u00fc haline getirdi. Toplumsall\u0131\u011f\u0131n su\u00e7 sayd\u0131\u011f\u0131 neredeyse b\u00fct\u00fcn davran\u0131\u015flara-sald\u0131r\u0131lara hukuksal bir me\u015fruiyet ve kutsall\u0131k kazand\u0131rd\u0131.\u00a0 Art\u0131k ger\u00e7ekte sald\u0131r\u0131 olan her davran\u0131\u015f tanr\u0131lar ad\u0131na kutsan\u0131r hale geldi.
\nB\u00f6ylesi bir atmosferde sald\u0131r\u0131 ve savunman\u0131n ne anlama geldi\u011fi ya da gelece\u011fi anla\u015f\u0131l\u0131r olsa gerek. Bug\u00fcn \u2018ter\u00f6r\u2019 ya da \u2018ter\u00f6rist\u2019 diye tan\u0131mlanan olay-olgu ya da ki\u015filerin durumu da bir\u00e7ok boyutuyla bu egemen bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan kayna\u011f\u0131n\u0131 almaktad\u0131r. Onun i\u00e7in sald\u0131r\u0131 ve savunma konular\u0131n\u0131n de\u011ferlendirilmesinde d\u00fcnya esas olarak iki kampa b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bunlardan birisi kapitalist modernitenin \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 esas alan devlet\u00e7i toplum kamp\u0131 olurken, di\u011feri de demokratik toplum kamp\u0131 olmaktad\u0131r. Do\u011fal olarak da savunma ve sald\u0131r\u0131 bu iki kamp\u0131n bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde de\u011ferlendirilmektedir. Fakat di\u011fer yandan tarih boyunca devlet\u00e7i topluma kar\u015f\u0131 m\u00fccadelesini s\u00fcrd\u00fcren demokratik toplum g\u00fc\u00e7lerinin, devlet\u00e7i toplum yasalar\u0131na etki ettiklerini g\u00f6rmekteyiz. Art\u0131k ya\u015fam\u0131n her alan\u0131nda, devlet\u00e7i g\u00fc\u00e7ler firavun yasalar\u0131 ile toplumlara h\u00fckmedemeyeceklerini bilmektedir. Demokrasi g\u00fc\u00e7lerinin m\u00fccadelesinden b\u00f6ylesi bir sonu\u00e7 \u00e7\u0131karm\u0131\u015f bulunmaktad\u0131rlar. Ama bunun yerine direkt sald\u0131r\u0131 ara\u00e7lar\u0131 yerine ya da bunlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra toplumsall\u0131\u011f\u0131 ve farkl\u0131 toplumsal kimlikleri \u00e7\u00f6zecek farkl\u0131 sald\u0131r\u0131 ve soyk\u0131r\u0131m y\u00f6ntemleri geli\u015ftirmi\u015f bulunmakta ya da geli\u015ftiriyor olmaktad\u0131rlar. Bir anlamda da bu durum ziggurat rahiplerinin y\u00f6ntemine benzemektedir. \u0130nsanlar\u0131 \u015fiddetle yola getirmekten \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fcnsel olarak ikna etmek, bunun i\u00e7in de t\u00fcm entelekt\u00fcel ara\u00e7 ve \u00e7evreleri etkin bir \u015fekilde kullanmak ve \u00f6zendirici imk\u00e2nlar sunmak \u00f6nemlidir. \u0130nsanlar\u0131 manevi de\u011ferlerden uzakla\u015ft\u0131rarak onlar\u0131 ya\u015fam\u0131n her alan\u0131n\u0131 t\u00fcketen duruma getirmek, bu ama\u00e7la da s\u00fcrekli a\u00e7l\u0131k duygusunu pompalayarak t\u00fcketim toplumu yaratmak \u00f6nemli olmaktad\u0131r. Bu t\u00fcketicilik yar\u0131\u015f\u0131nda asl\u0131nda maddi \u015feylerin \u00fcretiminden \u00e7ok insan\u0131 insan yapan de\u011ferler yok edilmektedir. Yasalar, hukuklar, felsefe buna g\u00f6re d\u00fczenlenmektedir. Hatta sek\u00fcler d\u00fcnyan\u0131n dini bu esaslar \u00fczerinde yeniden yorumlanmaktad\u0131r. Belki toplumsal ahlakla bir par\u00e7a da olsa ba\u011f\u0131 kalm\u0131\u015f olan dini inan\u00e7lar, t\u00fcm\u00fcyle bu t\u00fcketimcili\u011fin hizmetine konularak t\u00fcketilmektedir.
\nEvet, ya\u015fam\u0131n her alan\u0131nda sadece askeri g\u00fc\u00e7ler ve taktiklerle de\u011fil maddi-manevi t\u00fcm ara\u00e7larla insanl\u0131k sald\u0131r\u0131 alt\u0131nda tutulmaktad\u0131r. Buna kar\u015f\u0131 da bu bio-iktidar \u00e7\u0131lg\u0131nl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7inde ya\u015fam\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcren demokratik toplum g\u00fc\u00e7leri, toplumsall\u0131\u011f\u0131 ifade eden t\u00fcm ara\u00e7-y\u00f6ntem, de\u011ferler toplam\u0131yla birlikte ya\u015fam\u0131n her alan\u0131nda \u00f6z savunma pozisyonunda olmak gibi bir g\u00f6revle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yad\u0131r.
\nBuradan da hareketle \u00f6z savunma denince akla, askeri bir duru\u015f ya da silahl\u0131 bir \u00f6rg\u00fctlenmeden \u00e7ok, toplumun kendisini her alanda korumak i\u00e7in \u00f6rg\u00fctlenmesi ve bu \u00f6rg\u00fctlenmeler temelinde m\u00fccadele y\u00fcr\u00fctmesi gelir. Belki burada HPG \u00f6rne\u011finde g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi askeri \u00f6rg\u00fctlenmeler de olabilir. Ve bu durum esas olarak me\u015fru savunma i\u00e7inde ele al\u0131nabilir. Ama buradaki askeri gibi g\u00f6r\u00fclen \u00f6rg\u00fctlenme bile, ya\u015fam\u0131n yeniden toplumsall\u0131k bi\u00e7iminde \u00f6rg\u00fctlenmesine hizmet etti\u011fi i\u00e7in HPG gibi \u00f6rg\u00fctlenmeler, salt askeri bir g\u00fc\u00e7 olarak yorumlanamaz. Bu yan\u0131yla da HPG, bug\u00fcnk\u00fc yap\u0131s\u0131yla demokratik toplum m\u00fccadelesinin temel \u00f6z savunma g\u00fc\u00e7lerinin kataliz\u00f6r g\u00f6revini \u00fcslenmektedir. Aksi durumda toplumsal ya\u015fam\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda ve toplumsal ihtiya\u00e7lara yan\u0131t vermeyi esas almayan askeri g\u00fc\u00e7ler, toplum d\u0131\u015f\u0131 kalm\u0131\u015f, iktidarc\u0131 g\u00fc\u00e7lerin \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 savunan bir \u015fiddet-sald\u0131r\u0131 \u00f6rg\u00fct\u00fcne d\u00f6n\u00fc\u015fmekten kurtulamazlar. Onun i\u00e7in \u00d6nderlik, gerillay\u0131 \u2018ya\u015fam\u0131 yeniden yorumlayarak yaratan\u2019 \u015feklinde tan\u0131mlam\u0131\u015ft\u0131r. Ya\u015fam\u0131n yeniden yorumlanmas\u0131 onun bir ideolojik g\u00fc\u00e7 oldu\u011funu g\u00f6sterir. Yeniden yaratma da bu g\u00fcc\u00fcn ahlak ve politikayla ba\u011f\u0131n\u0131 ortaya koymaktad\u0131r. Bu anlamda gerilla ordusu ya da g\u00fcc\u00fc bizde me\u015fru savunma g\u00fcc\u00fc olmak kadar \u00f6z savunman\u0131n kataliz\u00f6r\u00fc olma i\u015flevini g\u00f6rmektedir. Bu anlamda da gerilla say\u0131s\u0131n\u0131 art\u0131rmak \u00f6z savunma alan\u0131nda da \u00f6nemli bir geli\u015fme kaydetmek anlam\u0131na gelmektedir.
\n
\n\u00d6zerklik ve G\u00fcvenlik <\/strong>
\nSavunma ve sald\u0131r\u0131 kavramlar\u0131n\u0131n tan\u0131mlanmas\u0131nda ge\u00e7en bu evrimsel s\u00fcre\u00e7 i\u00e7erisinde \u00f6zellikle ulus-devlet \u00e7at\u0131s\u0131 alt\u0131nda soyk\u0131r\u0131mlara varan uygulamalara kar\u015f\u0131 insanl\u0131\u011f\u0131n eksik-yetmez yanlar\u0131 ve bu konuda yanl\u0131\u015fl\u0131klar\u0131 olsa da, vermi\u015f oldu\u011fu m\u00fccadeleler sonucunda demokratik toplum g\u00fc\u00e7leri d\u00fcnyan\u0131n bir\u00e7ok yerinde farkl\u0131 hukuksal-idari ya da siyasal-ekonomik d\u00fczenlemelerle kendisini ifade eden kazan\u0131mlar elde ettiler. Bu kazan\u0131mlar\u0131n yeterlili\u011fi-yetersizli\u011fi farkl\u0131 bir tart\u0131\u015fma konusu olabilir. Fakat \u00f6z savunmay\u0131 bir g\u00fcvenlik konusu olarak ele ald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda ve g\u00fcvenli\u011fi de bir b\u00fct\u00fcn olarak toplumsal kimli\u011fin ve varl\u0131\u011f\u0131n ya\u015fat\u0131lmas\u0131 olarak de\u011ferlendirdi\u011fimizde, bu konuda ortaya \u00e7\u0131kan yetmezlik ya da yanl\u0131\u015fl\u0131klar\u0131 ele almak ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olmaktad\u0131r.
\nToplumlar tarihi, a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak farkl\u0131l\u0131klar\u0131n kendisini \u00f6zg\u00fcrce ifade ettikleri birliklerin tarihi olarak yorumlanabilir. \u00d6yle ki toplumlar\u0131n bu \u00f6zelli\u011fi, bug\u00fcn \u00e7ok ceberutmu\u015f gibi de\u011ferlendirilen ve devlet\u00e7i tarihin \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc hem zaman hem de mekan olarak i\u015fgal eden monar\u015fik imparatorluklar, me\u015fruti krall\u0131klar alt\u0131nda bile toplumlar bu \u00f6zelliklerini a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015flerdir. Yani ulus-devletler a\u015famas\u0131na kadar olan s\u00fcre\u00e7te toplumsal ya\u015fam\u0131n temel yasas\u0131 olan \u00e7oklu\u011fa dayal\u0131 birlik ilkesi a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 korumu\u015ftur.
\nUlus-devletlerin tekli sistemine kadar t\u00fcm toplumsal \u00f6zelliklerin varl\u0131\u011f\u0131 devam etti\u011fi gibi, bir egemen s\u0131n\u0131f ya da \u00fcst topluma dayal\u0131 da olsa toplumun g\u00fcvenlik sorununun yine toplumun kendisi taraf\u0131ndan \u00e7\u00f6z\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc g\u00f6r\u00fclmektedir. Yani sek\u00fcler d\u00fcnyan\u0131n s\u00f6yledi\u011fi gibi ulus-devletler daha insanc\u0131l de\u011fildir. Elbette burada devletlerin hangisinin daha iyi olup-olmad\u0131\u011f\u0131 tart\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 y\u00fcr\u00fctecek de\u011filiz. Fakat bug\u00fcn d\u00fcnyada ge\u00e7erli olan devlet\u00e7ili\u011fe dayal\u0131 federasyon ya da \u00f6zerk y\u00f6netim \u00f6rg\u00fctlenmelerinin ulus-devletler \u00f6ncesinde a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak var oldu\u011funu bilmekte yarar var.
\n\u00d6rne\u011fin Osmanl\u0131lar d\u00f6neminde K\u00fcrt egemenleri \u00e7ok geni\u015f bir \u00f6zerkli\u011fe sahiptir. Vergi toplamaktad\u0131r, askeri g\u00fc\u00e7 bulundurmaktad\u0131r, K\u00fcrtler kendi medreselerinde K\u00fcrt\u00e7e e\u011fitim yapmaktad\u0131r, Osmanl\u0131 hukuk kurallar\u0131 K\u00fcrdistan\u2019da i\u015flememektedir vb. Ama di\u011fer yandan herhangi bir tehdit durumunda Osmanl\u0131lara asker vermektedir. Her y\u0131l Osmanl\u0131ya belli bir vergi vermektedir. K\u00fcrtler, Osmanl\u0131 egemenli\u011finde Osmanl\u0131lar\u0131n K\u00fcrt olan tebaas\u0131d\u0131r. K\u00fcrtlerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 co\u011frafyada Osmanl\u0131 s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde olan K\u00fcrdistan diye tabir edilen \u00fclkedir. Burada kendi i\u00e7inde alabildi\u011fine \u00f6zerk bir stat\u00fcden bahsediyoruz. Bu \u00f6zerk stat\u00fc kendi i\u00e7inde de merkezi bir yap\u0131ya sahip de\u011fil. K\u00fcrdistan i\u00e7inde var olan toplumsal ya da b\u00f6lgesel \u00f6rg\u00fctlenme esas\u0131na g\u00f6re de her farkl\u0131 a\u015firet ya da mezhep-inan\u00e7 ya da etnik grup kendi i\u00e7inde \u00f6zerktir. \u00d6rne\u011fin Dersim, Botan, Behdinan, Soran b\u00f6lgelerinin vb. d\u0131\u015f\u0131nda a\u015firet b\u00f6lgelerinin ve Yezidilerin, S\u00fcryanilerin, Araplar\u0131n, T\u00fcrkmenlerin \u00f6zerk ya\u015famlar\u0131 var. Bu durum Avrupa\u2019ya do\u011fru gittik\u00e7e de devam etmektedir. Yani \u201cK\u0131z\u0131l \u0130mparator\u201d diye anlat\u0131lan ve 33 y\u0131ll\u0131k istibdat d\u00f6nemi ile tarihe ge\u00e7mi\u015f olan Abdulhamit d\u00f6nemi bile \u0130ttihat-Terakki ve TC s\u00fcrecinden \u00e7ok ilerde bir durumu ifade etmektedir.\u00a0 Tarihte Asur, Babil, Akat,\u00a0 Firavunlar ya da Roma \u0130mparatorlu\u011fu d\u00f6neminde de bu durum hakimdir. Devlet\u00e7i egemenlik, ulus-devlete kadar toplumlar\u0131n farkl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131ran tekli bir yap\u0131ya y\u00f6nelmemi\u015ftir.
\nFrans\u0131z Devrimi ile birlikte farkl\u0131l\u0131klar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131, ulus-devlete kar\u015f\u0131 bir sald\u0131r\u0131 olarak nitelenmi\u015ftir. Yani sald\u0131r\u0131 kavram\u0131 ulus-devlet ve onun dayanaklar\u0131na g\u00f6re yeniden yorumlanm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6nceki t\u00fcm devletli hiyerar\u015fik yap\u0131lanmalarda askeri g\u00fc\u00e7 ve \u00f6rg\u00fctlenme bir sald\u0131r\u0131 arac\u0131 olarak \u00f6rg\u00fctlenmi\u015fti. Bu tarihin g\u00f6sterdi\u011fi bir ger\u00e7ekti. Frans\u0131z Devrimi\u2019yle birlikte kendisini yeniden \u00f6rg\u00fctleyen ulus-devlet, parlamenter demokrasi ve kuvvetler ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 bu \u00f6rg\u00fctlenmenin dayanak ve kaynaklar\u0131 olarak ilan etmi\u015ftir. Parlamentarizmin ve kuvvetler ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n bir gere\u011fi olarak bir h\u00fck\u00fcmet ba\u015fkan\u0131 ve bakanlar olu\u015fturulmu\u015ftur. Askeri g\u00fc\u00e7lerin \u00f6rg\u00fctlendirilmesi ve y\u00f6nlendirilmesi sava\u015f bakanl\u0131klar\u0131 ad\u0131 alt\u0131nda olu\u015fturulan bakanl\u0131klar\u0131n b\u00fcnyesi alt\u0131nda toplanm\u0131\u015flard\u0131r. Bu tan\u0131m\u0131n kendisi bile ulus-devletin halklara ve topluma kar\u015f\u0131 nas\u0131l bir sald\u0131r\u0131 yakla\u015f\u0131m\u0131 i\u00e7erisinde oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. Ulus-devletlerin birinci b\u00fcy\u00fck sald\u0131r\u0131s\u0131-sava\u015f\u0131 olan Birinci Payla\u015f\u0131m Sava\u015f\u0131\u2019ndan sonra bu literat\u00fcr de\u011fi\u015ftirilmi\u015f, sava\u015f bakanl\u0131klar\u0131 tan\u0131mlamalar\u0131 yerine, savunma bakanl\u0131klar\u0131 tan\u0131mlamalar\u0131 kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6z\u00fcnde de\u011fi\u015fen bir \u015fey olmam\u0131\u015ft\u0131r, ama g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f anlam\u0131nda en sald\u0131rgan g\u00fc\u00e7 de bu tan\u0131mlamayla kendisine bir me\u015fruiyet k\u0131l\u0131f\u0131 giydirmi\u015ftir. En sald\u0131rgan, d\u00fcnyan\u0131n her yerine m\u00fcdahale etmeyi hakk\u0131 sayan ABD bile bu dizginsiz sald\u0131r\u0131lar\u0131n\u0131 savunma k\u0131l\u0131f\u0131yla \u00f6rtmektedir. Me\u015fruiyet toplumlar\u0131 etkisizle\u015ftirmek, tepkisizle\u015ftirmek, dahas\u0131 desteklerini alman\u0131n en etkili arac\u0131 olarak kullan\u0131lagelmi\u015ftir.
\nBu anlat\u0131mlardan da anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi 20. y\u00fczy\u0131lla birlikte ulus-devletin askeri varl\u0131\u011f\u0131, savunma g\u00fcc\u00fc olarak tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r. Buna atfen savunma bakanl\u0131klar\u0131 kurulmu\u015ftur. Bu bir durum de\u011fi\u015fikli\u011fidir. Burada t\u00fcm farkl\u0131l\u0131klar sald\u0131rgan olarak tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu tan\u0131mlamalar alt\u0131nda var\u0131lan doruk nokta fa\u015fizm olmu\u015ftur. Fa\u015fizm, insanl\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 geli\u015ftirilmi\u015f bir sald\u0131r\u0131, soyk\u0131r\u0131m hareketi olarak ulus-devlet \u00f6rg\u00fctlenmesi ve onun ideolojisi olan milliyet\u00e7ili\u011fin doruk noktas\u0131n\u0131 ifade etmektedir. Ortaya \u00e7\u0131kan tahribat ve buna kar\u015f\u0131 geli\u015fen direni\u015f nedeniyle hukuksal ve idari alanda yeni d\u00fczenlemeler yap\u0131lmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. Hem toplumsal alanda reel sosyalist de olsa ya\u015fanan devrimler, hem de tarihin etnisite direni\u015flerinin bir devam\u0131 olarak g\u00fcncellenen ulusal kurtulu\u015f hareketleri nedeniyle kapitalist modernite kendisini yeniden yorumlama aray\u0131\u015f\u0131 i\u00e7ine girmi\u015ftir. Bu aray\u0131\u015f, bir yandan demokrasi g\u00fc\u00e7lerinin kazan\u0131mlar\u0131n\u0131 ifade ederken, di\u011fer yandan da ortaya \u00e7\u0131kan fa\u015fizm ve ya\u015fanan mezbaha ortam\u0131na kar\u015f\u0131 insanl\u0131\u011f\u0131n sosyalizme kaymas\u0131n\u0131 engellemeye y\u00f6nelik yeni d\u00fczenlemeler anlam\u0131na gelmektedir. Bu d\u00fczenlemeler, hukukun da evrensel boyutta yeniden ele al\u0131nmas\u0131na ve yeni fa\u015fist felaketlere kar\u015f\u0131 evrensel \u00f6rg\u00fctlenmelerin daha aktif hale getirilmesine neden olmu\u015ftur. Bu d\u00fczenlemeler, \u2018\u00fc\u00e7 ku\u015fak haklar\u2019 ad\u0131 alt\u0131nda ulusal-toplumsal, k\u00fclt\u00fcrel, bireysel, ekonomik ve dayan\u0131\u015fma haklar\u0131 olarak yeniden tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r. Buna g\u00f6re de farkl\u0131 uluslar\u0131n-topluluklar\u0131n hukuksal olarak da koruma alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015f olan do\u011fal haklar\u0131 i\u00e7in m\u00fccadelesi me\u015fru g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Ulus-devlet anlay\u0131\u015f\u0131, bu geli\u015fmelerle birlikte me\u015fru savunma alan\u0131nda hukuksal olarak yara alm\u0131\u015ft\u0131r. Buna denk d\u00fc\u015fen idari-siyasal d\u00fczenlemeler nedeniyle ulus-devletin tek\u00e7i yap\u0131s\u0131 bozulma s\u00fcrecine girmi\u015ftir.
\nB\u00f6ylesi bir geli\u015fme seyri i\u00e7inde \u2018uluslar\u0131n kendi kaderini tayin hakk\u0131\u2019na dayal\u0131 devlet kurma yorumu yerine daha uzla\u015f\u0131c\u0131 ve birlik i\u00e7inde \u00e7\u00f6z\u00fcm yarat\u0131c\u0131 \u2018b\u00f6lgesel-kentsel-k\u00fclt\u00fcrel \u00f6zerklik\u2019 gibi idari, hukuksal, siyasal ve k\u00fclt\u00fcrel form\u00fcller ortaya \u00e7\u0131kmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.
\nElbette 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131ndan sonra yo\u011fun olarak geli\u015fen feminist hareketler, erkek egemenlik\u00e7i sistemi geriletirken, cinsiyet \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc geli\u015fmelerin zeminini g\u00fc\u00e7lendirmi\u015ftir. Bu durum da hukuka pozitif ayr\u0131mc\u0131l\u0131k bi\u00e7iminde yans\u0131m\u0131\u015ft\u0131r.
\nDikkat edilirse t\u00fcm geli\u015fmeler tekle\u015ftirme yerine toplumsal do\u011faya uygun olarak farkl\u0131l\u0131klar\u0131n kendisini ifade etmesini, do\u011fa tahribat\u0131na kar\u015f\u0131 ekolojiyi ve erkek egemenlikli sisteme kar\u015f\u0131 da cinsiyet \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc demokratik toplumu i\u015faret etmektedir. Bu da devletin g\u00f6rev alanlar\u0131n\u0131n giderek daralmas\u0131n\u0131 beraberinde getirmektedir. Burada postmodernizm ba\u015fta olmak \u00fczere liberalizmin etkisiyle devlet\u00e7i sistemin yede\u011fine d\u00fc\u015fen ve esas olarak da sistem d\u0131\u015f\u0131 g\u00f6r\u00fcnmekle birlikte, sistemin \u00f6mr\u00fcn\u00fc uzatmaya \u00e7al\u0131\u015fan ak\u0131mlar\u0131 iyi izlemek gerekmektedir.
\nO a\u00e7\u0131dan g\u00fcn\u00fcm\u00fczde uygulanan \u00f6zerkliklerin devlet\u00e7i yanlar\u0131n\u0131 iyi g\u00f6rmek gerekir. Her ne kadar \u00f6zerklik, ayr\u0131l\u0131p ba\u011f\u0131ms\u0131z bir devlet kurma anlam\u0131na gelmese de, kendi i\u00e7indeki idari-hukuksal, siyasal \u00f6rg\u00fctlenmesi ve merkezi devletle olan ili\u015fkisi devlet\u00e7i toplumu a\u015far nitelikte de\u011fildir. Uygulanan \u00f6zerkliklerde a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak merkezi devletin elindeki iktidar olanaklar\u0131 \u00f6zerk b\u00f6lgeye devredilmektedir. \u00d6zerk b\u00f6lgelerin eline ge\u00e7en yetkiler toplumdan \u00e7ok toplum ad\u0131na onun temsilini \u00fcstlenenler taraf\u0131ndan kullan\u0131lmaktad\u0131r. Burada toplumsal alan\u0131n ge\u00e7mi\u015ften tek fark\u0131 kendi tarihsel dili-k\u00fclt\u00fcr\u00fc ve kimli\u011fi ile tan\u0131mlanmas\u0131d\u0131r. \u00d6zerk b\u00f6lgelerin meclisinin olmas\u0131 bu durumu de\u011fi\u015ftirmemektedir. B\u00f6ylesi b\u00f6lgelerin t\u00fcm idari-siyasal d\u00fczenlemeleri devlet\u00e7i hukukla g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131n\u0131rken, toplumsal alan\u0131n ahlaki-politik \u00f6rg\u00fcs\u00fc, ya\u015fama her alanda y\u00f6n verecek bir \u00f6rg\u00fctl\u00fcl\u00fc\u011fe kavu\u015fmam\u0131\u015ft\u0131r.
\nB\u00f6ylesi bir d\u00fczenleme i\u00e7inde var olan \u00f6zerk sistemlerin g\u00fcvenlik konusu da polis te\u015fkilat\u0131 derekesine indirgenmi\u015ftir. Belki ulus-devlet\u00e7i yap\u0131lanmaya g\u00f6re temel toplumsal \u00f6zg\u00fcrl\u00fck alanlar\u0131 yasal g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r, ama burada kastedilen k\u00fc\u00e7\u00fclen merkezi devletin k\u00fc\u00e7\u00fclen yan\u0131n\u0131n \u00f6zerk yap\u0131 taraf\u0131ndan temsil edilmesi de\u011fildir. K\u00fc\u00e7\u00fclen devlet-b\u00fcy\u00fcyen toplum \u015feklinde form\u00fcle edilen bir geli\u015fmenin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 gerekir.
\nDikkat edilirse \u00f6zerklik form\u00fcl\u00fc \u00fczerinde tart\u0131\u015f\u0131l\u0131rken demokratik yan\u0131 hi\u00e7 dikkate al\u0131nmamaktad\u0131r. T\u00fcrkiye de, bir\u00e7ok \u00e7evrede, dile geldi\u011fi gibi bir\u00e7ok K\u00fcrt \u00e7evresi de, \u00f6zerkli\u011fi iktidar payla\u015f\u0131m\u0131 bi\u00e7iminde ele almaktad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla K\u00fcrdistan\u2019da \u00e7\u00f6z\u00fcm tart\u0131\u015fmalar\u0131 y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcrken kar\u015f\u0131m\u0131za Bask, Katalanya, Korsika, \u0130rlanda, \u0130sko\u00e7ya ve Galler \u00f6rnekleri \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Bask \u00f6rne\u011fi verilirken de ETA ter\u00f6r konusu olarak ele al\u0131nmaktad\u0131r. \u015eu anda bu belirtilen \u00f6rneklerin ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 yerlerde do\u011frudan demokrasinin, t\u00fcm kurumlar\u0131yla ya\u015fama ge\u00e7ti\u011fi bir y\u00f6netimden bahsetmek fazla m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. \u00d6zerk b\u00f6lgelerin yasalar\u0131 temsili demokrasi anlam\u0131nda bir y\u00f6netimi \u00f6ng\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. Yani toplum de\u011fil toplum ad\u0131na yetkiyi kullanan kurumlar \u00f6n plandad\u0131r.
\nG\u00fcn\u00fcm\u00fcz d\u00fcnyas\u0131n\u0131n gelinen a\u015famas\u0131nda devlet yap\u0131lanmas\u0131n\u0131 esas alan hi\u00e7 bir yap\u0131lanma, toplumun \u00f6z savunmas\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirme g\u00f6revini \u00fcslenemez. Kald\u0131 ki \u00f6z savunman\u0131n kendisi t\u00fcm toplumsal farkl\u0131l\u0131klar\u0131n ya\u015fam\u0131n her alan\u0131nda \u00f6rg\u00fctl\u00fc karar d\u00fczeyine ve eylem g\u00fcc\u00fcne ula\u015fmas\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. Yoksa toplum ad\u0131na birilerinin g\u00fcvenli\u011fi sa\u011flamas\u0131yla ilgili olamaz. Bu durumu Zapatistler g\u00fczel form\u00fcle etmi\u015fler; \u201c \u2026EZLN\u2019nin istedi\u011fi siyasetin \u201cyurtta\u015fla\u015fmas\u0131\u201d (citizenization)\u2019d\u0131r.\u201d \u00d6z savunman\u0131n kendisi de k\u0131sacas\u0131 siyasetin yurtta\u015fla\u015fmas\u0131 yani siyasetin elit gruplar\u0131n elinden \u00e7\u0131karak topluma mal edilmesiyle m\u00fcmk\u00fcn olabilir. B\u00f6ylesi bir toplumsal atmosfer i\u00e7inde toplumun t\u00fcm \u00fcyelerinin temel g\u00f6revlerinden birisi de toplumun g\u00fcvenli\u011fini sa\u011flamak olur.
\n
\nDemokratik \u00d6zerklik ve \u00d6z Savunma<\/strong>
\nToplumsal g\u00fcvenlik deyince; toplumun farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koyan kimliksel \u00f6zellikler (dil, k\u00fclt\u00fcr, vb.) ba\u015fta olmak \u00fczere temel ya\u015famsal ihtiya\u00e7lar\u0131n (ekonomik, siyasal, vb.) kar\u015f\u0131lanmas\u0131 \u00f6n\u00fcndeki t\u00fcm engellerin (askeri, hukuksal, idari, vb) ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131 ve temel ya\u015fam alalar\u0131na (ahlaki-politik \u00f6rg\u00fc i\u00e7ine) yap\u0131lan sald\u0131r\u0131lar\u0131n p\u00fcsk\u00fcrt\u00fclmesi i\u00e7in her t\u00fcrden toplumsal \u00f6rg\u00fctlenmenin ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi akla gelir.
\nDo\u011fal olarak da bu durum, devletle yetki payla\u015f\u0131m\u0131 i\u00e7ine giren \u00f6zerk y\u00f6netimleri de\u011fil de, kendi farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 kendi iradesi ile g\u00f6stermeyi esas alan toplumsal alan \u00f6rg\u00fctlenmesini zorunlu k\u0131lmaktad\u0131r. Ancak bu durumda \u00d6nderli\u011fimizin bahsetmi\u015f oldu\u011fu ve bug\u00fcn ilan\u0131 \u00fczerinde s\u0131k\u00e7a tart\u0131\u015f\u0131lan demokratik \u00f6zerklik konusu bir anlam kazanm\u0131\u015f olur.
\nKlan topluluklar\u0131n\u0131n kendilerinin t\u00fcm \u00fcyeleri ile birlikte kararla\u015ft\u0131r\u0131p, planlay\u0131p hayata ge\u00e7irdikleri iki temel konusu vard\u0131r. Bunlar toplulu\u011fun g\u00fcvenli\u011finin sa\u011flanmas\u0131 ve zorunlu hayati ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131lanmas\u0131d\u0131r. Bu konuda da tam yetkili olan toplulu\u011fun kendisidir. Toplumsal evrim i\u00e7inde ortaya \u00e7\u0131kan t\u00fcm i\u015f b\u00f6l\u00fcmleri de bu temel \u00fczerinden geli\u015fmi\u015ftir. Giderek bu toplumsal istemler \u00fczerinden bu g\u00f6revi \u00fcslenerek toplum ad\u0131na hareket eden devlet ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Dikkat edilirse t\u00fcm devletler, t\u00fcm toplum ad\u0131na, kamu yarar\u0131 ve kamu g\u00fcvenli\u011fi i\u00e7in var oldu\u011funu ifade etmi\u015ftir. Onun i\u00e7in devletlerin olmad\u0131\u011f\u0131 yerde anar\u015fi, ter\u00f6r, kaos olur; kimsenin can g\u00fcvenli\u011fi, i\u015f, \u00e7al\u0131\u015fma g\u00fcvenli\u011fi kalmaz anlay\u0131\u015f\u0131 yerle\u015ftirilmi\u015ftir. Halbuki bunun tersinin do\u011fru oldu\u011funa t\u00fcm insanl\u0131k tarihi \u015fahittir. Onun i\u00e7in kamu yarar\u0131 ya da g\u00fcvenli\u011finin teminat\u0131 devlet ve onun sivil-askeri-b\u00fcrokratik \u00f6rg\u00fctleri ya da g\u00fcvenlik te\u015fkilatlar\u0131 olamaz. Milyonlarca y\u0131l ve bug\u00fcn, halen s\u0131n\u0131rl\u0131 d\u00fczeyde de olsa toplumlar \u00f6zel \u00f6rg\u00fctlenmeler olmaks\u0131z\u0131n toplumsal d\u00fczeni sa\u011flam\u0131\u015flar ve sa\u011flamaktad\u0131rlar. Yani devlet\u00e7i anlay\u0131\u015f\u0131n egemen k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi toplumsal g\u00fcvenli\u011fin yolu yasal d\u00fczenlemeler ve \u00f6zel g\u00fcvenlik birimleri de\u011fildir. Aksine bunlar toplumsal g\u00fcvensizli\u011fin nedenleridir. G\u00fcvenlik esas olarak ahlaki-politik ortamda yani demokratik toplumda sa\u011flan\u0131r. Onun i\u00e7in toplumun t\u00fcm ya\u015famsal alanlarda kendi \u00f6z \u00f6rg\u00fctlenmelerini yaratmas\u0131 (meclisler, kom\u00fcnler, ocaklar, kooperatifler, e\u011fitim-sa\u011fl\u0131k \u00f6rg\u00fctleri, ekonomik i\u015fletmeler vb.) g\u00fcvenli\u011finin teminat\u0131 anlam\u0131na gelmektedir. Bunlara ba\u011fl\u0131 olarak topluluk iradesinin denetimi alt\u0131nda istenildi\u011fi zaman da\u011f\u0131t\u0131lan ya da g\u00f6revden al\u0131nan \u00f6zel g\u00fcvenlik \u00f6rg\u00fctlenmeleri ya da g\u00f6revlendirilmelerine gidilebilir. \u00d6zellikle g\u00fcn\u00fcm\u00fcz d\u00fcnyas\u0131n\u0131n askeri \u00f6rg\u00fctlenmeleri, tekni\u011fi ve sava\u015flar d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde salt toplumsal alan\u0131n sivil \u00f6rg\u00fctlenmesi g\u00fcvenlik alan\u0131n\u0131n t\u00fcm ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamayabilir. Ama buna ra\u011fmen zorunluluktan kaynakl\u0131 olu\u015fturulan t\u00fcm g\u00fcvenlik birimleri veya g\u00f6revleri toplumsal alan\u0131n denetimi alt\u0131nda olmal\u0131d\u0131r. 17-18-19. y\u00fczy\u0131l kom\u00fcnlerinin ve konfederal \u00f6rg\u00fctlenmelerinin olu\u015fturulan askeri ve hukuksal d\u00fczenlemelerinde tam yetkili olan kom\u00fcnler ve \u015fehir meclisleridir. Antik\u00e7a\u011f\u0131n Atina demokrasisinde de ordu ve komutanlar meclis onay\u0131ndan ge\u00e7mektedir. Atinal\u0131lar\u0131n d\u00fczenli ordusu yoktur, ama bug\u00fcn\u00fcn \u0130svi\u00e7re\u2019sinde oldu\u011fu gibi d\u00f6nemsel askeri e\u011fitimler vard\u0131r. Gerekti\u011fi zaman t\u00fcm Atina yurtta\u015flar\u0131 meclisin g\u00f6revlendirdi\u011fi bir komuta alt\u0131nda birer askerdir. Bu yap\u0131s\u0131yla onbinlerce denilen Atina ordusunun y\u00fcz binlerle ifade edilen Pers ordular\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda demokrasilerini ayakta tuttuklar\u0131n\u0131 unutmamak gerekir. Burada esas olan demokrasidir. Demokrasi de devletten uzakla\u015fmak ve toplumsal alan\u0131 esas almakla ger\u00e7ekle\u015fir. \u00c7\u00fcnk\u00fc toplum g\u00fcvenli\u011finin en temel d\u00fc\u015fman\u0131 devlet ve ona ait temel \u00f6zel kurumlard\u0131r.\u00a0 Onun i\u00e7in \u00f6z savunma demokratik \u00f6zerkli\u011fin en temel toplumsal kimlik ve toplumsal alan savunmas\u0131 anlam\u0131na gelmektedir.
\nDemokratik \u00f6zerkli\u011fin ilan\u0131 ve \u00f6z savunma konusunda di\u011fer \u00f6rneklerin d\u0131\u015f\u0131nda yer alan Zapatistleri \u00f6rnek vermek g\u00fcncel g\u00f6revlerimiz a\u00e7\u0131s\u0131ndan hayli e\u011fitici olacakt\u0131r.
\n1 Ocak 1994 gece yar\u0131s\u0131 keserler, sopalar ve az say\u0131da t\u00fcfekle silahlanm\u0131\u015f binlerce yerli, EZLN (Zapatista Ulusal Kurtulu\u015f Ordusu) \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde Meksika’n\u0131n Guatemala s\u0131n\u0131r\u0131ndaki Chiapas Eyaleti\u2019nin b\u00fcy\u00fck kentlerinden d\u00f6rd\u00fcn\u00fc i\u015fgal ettiler. \u0130syanc\u0131lar farkl\u0131 etnik gruplara mensup yerlilerdi. 500 y\u0131ld\u0131r s\u00fcren bask\u0131lar\u0131n ve 50 y\u0131ld\u0131r devam eden \u2018kalk\u0131nma\u2019 ad\u0131 alt\u0131ndaki soyk\u0131r\u0131m\u0131n son bulmas\u0131n\u0131 istiyorlard\u0131. Olu\u015fturduklar\u0131 kom\u00fcnleri sonuna kadar savunacaklar\u0131n\u0131 dile getiren yerliler, kendi y\u00f6netim ve ya\u015fam tarzlar\u0131n\u0131 mutlaka olu\u015fturacaklar\u0131na olan umutlar\u0131n\u0131 dile getiriyorlard\u0131.
\nBu i\u015fgal hareketiyle kendisinden bahsedilmeye ba\u015flanan Zapatista hareketi, Aral\u0131k 1995’ten itibaren Zapatista b\u00f6lgesinde \u00f6zerk belediyeler yaratmaya ba\u015flad\u0131. Askeri ku\u015fatma ve di\u011fer d\u0131\u015f bask\u0131lara kar\u015f\u0131n, Zapatistalar buralarda her bir belediyeyi olu\u015fturan her bir cemaatin i\u00e7inde bir y\u00f6netim konseyi \u00f6rg\u00fctleyip buralar\u0131 denetlediler. Bu bi\u00e7imiyle her bir belediyede \u00f6zerkli\u011fi uygulad\u0131lar.
\nZapatista b\u00f6lgesindeki \u00f6zerk birimler, “Zapatista topraklar\u0131nda y\u00f6netenlerin izlenme suretiyle y\u00f6netmesini sa\u011flamak i\u00e7in yarat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Her bir isyan b\u00f6lgesinde, b\u00f6lgenin her bir \u00f6zerk (belediye) konseyinden gelen bir ya da iki delegenin olu\u015fturdu\u011fu bir Junta bulunacak”t\u0131r. Bu \u00f6z denetim, \u00f6z y\u00f6netim, halk\u0131n kendi kendisini y\u00f6netmesi ve denetlemesi anlam\u0131na geliyor.
\nB\u00f6ylelikle \u00f6zerk cemaat ve belediyeler, kendi \u00f6rg\u00fctlenmelerini korurken, bu yap\u0131lar\u0131na birka\u00e7 belediyeyi kapsayan Juntas de Buen Gobiernolar\u0131 da eklediler. Bu durum bir anlamda b\u00f6lge \u00f6zerk konseyleri anlam\u0131na gelmektedir. Her bir Junta kendi y\u00fcr\u00fctme b\u00f6lgesindeki \u00e7eli\u015fki ve zorluklar\u0131 izlemek ve \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00fcretmekle y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr. Buna g\u00f6re de cemaat (topluluk) ya da belediyelerde bir haks\u0131zl\u0131k oldu\u011funda ya da i\u015fler gerekti\u011fi gibi, cemaat iradesi uyar\u0131nca y\u00fcr\u00fcmedi\u011finde herkes juntaya ba\u015fvurabilecektir. Bu juntalar ayn\u0131 zamanda ‘sivil toplum’la ya da gerekti\u011finde h\u00fck\u00fcmet g\u00f6revlileriyle ili\u015fkileri de \u00fcstlenen yap\u0131lard\u0131r.
\nZapatistler, elde ettikleri b\u00f6lgelerde askeri ku\u015fatmaya ve s\u00fcregiden paramiliter tehditlere kar\u015f\u0131n, yapmak istediklerini yapmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar. Ger\u00e7ekte piyasan\u0131n, devletin ve sermayenin mant\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00f6tesinde ya\u015f\u0131yorlar. Geri ald\u0131klar\u0131 ortak arazileri \u00fczerinde, kendi \u00f6zerk y\u00f6netim bi\u00e7imlerini canland\u0131r\u0131yorlar. Bunu yaparken de h\u00fck\u00fcmetten herhangi bir hizmet ya da fon alm\u0131yorlar.
\n1995 y\u0131l\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131ndan beri s\u00fcren bu durumu Meksika h\u00fck\u00fcmetleri resmen tan\u0131m\u0131yorlar. Bunun i\u00e7in de Meksika h\u00fck\u00fcmeti ve ordusu Zapatistalar\u0131n etkin oldu\u011fu alanlarda onlar\u0131 etkisizle\u015ftirmek ve di\u011fer alanlar\u0131 da etkilemelerini engellemek i\u00e7in ku\u015fatmalar bi\u00e7iminde operasyonlar ba\u015flat\u0131r. Bu ku\u015fatmaya ve operasyonlara kar\u015f\u0131 Zapatistler halen direnmekte ve ya\u015fad\u0131klar\u0131 topraklar \u00fczerinde Meksika devletine ra\u011fmen varl\u0131klar\u0131n\u0131 korumaktad\u0131rlar. Ve etkilerini giderek art\u0131rmaktad\u0131rlar. Bu ku\u015fatma Meksika ordusunun \u00fc\u00e7te biri taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fct\u00fclmektedir.
\nAskeri ku\u015fatma ve operasyonlar\u0131n sorunun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcne katk\u0131 yapmad\u0131\u011f\u0131 \u00f6zellikle 2000 y\u0131l\u0131ndan sonra olu\u015fan h\u00fck\u00fcmetlerce dillendirildi. Bu s\u00fcre\u00e7ten sonra bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l direni\u015f b\u00f6yle alg\u0131lanmaya ba\u015fland\u0131. Bug\u00fcnk\u00fc AKP h\u00fck\u00fcmeti ya da devlet yetkilileri gibi. Bunun \u00fczerine komutan Marcos\u2019un \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde bir bar\u0131\u015f y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fc sonunda Meksiko City\u2019de g\u00f6r\u00fc\u015fme de ger\u00e7ekle\u015ftiren Zapatistler halen etkinlik alanlar\u0131nda devlete ra\u011fmen kom\u00fcn ve meclislerden olu\u015fan demokratik yap\u0131s\u0131yla adeta b\u00f6lgedeki t\u00fcm yerlilerden olu\u015fan bir \u00f6z savunma g\u00fcc\u00fc olu\u015fturmu\u015f bulunmaktad\u0131rlar. Onun i\u00e7in Chiapas eyaletinde kendi \u00f6zerk b\u00f6lgelerinde kendi kendilerini y\u00f6neterek atalar\u0131 olan Mayalar\u0131n ruhunu ya\u015fatan bu halka \u2018tarihin bek\u00e7ileri\u2019 de denilmektedir.
\nMarcos\u2019un bu y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fcn arkas\u0131ndan gazetecilere yapt\u0131\u011f\u0131 konu\u015fmada halka yakla\u015f\u0131ma ili\u015fkin g\u00f6r\u00fc\u015flerini \u015fu bi\u00e7imde ifade etmektedir:
\n\u201cTalep ve istemler bizim de\u011fil onlar\u0131nd\u0131r. O y\u00fczden onlar bizden daha iyi kendi talep ve ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 bilirler. Onlar\u0131 dile getirmek de benim de\u011fil onlar\u0131n g\u00f6revidir. Benim, bizim g\u00f6revimiz m\u00fccadele ederek onlar\u0131n taleplerini dile getirecek ortamlar\u0131 sa\u011flamak. Onlara bar\u0131\u015f\u0131 getirmek. El konulan topraklar\u0131n\u0131 onlara geri vermek ve kendilerini y\u00f6netme g\u00f6revlerinin yetkisini onlara vermektir\u201d
\nAsl\u0131nda bu a\u00e7\u0131klamadan da \u00f6z savunman\u0131n ne anlama geldi\u011fi a\u00e7\u0131k ve net olarak g\u00f6r\u00fclmektedir. \u00d6nderli\u011fimizden yaz\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z al\u0131nt\u0131n\u0131n i\u00e7eri\u011fi de ayn\u0131 anlama gelmektedir.
\n\u201cK\u00fcrtler soyk\u0131r\u0131mdan nas\u0131l kurtulabilir bunu somutla\u015ft\u0131rmal\u0131d\u0131rlar\u2026 Toplum burada kendi \u00f6z savunmas\u0131n\u0131 kurar\u2026 Demokratik toplumun her alanda \u00f6rg\u00fctlenmesini, kurumsalla\u015fmas\u0131n\u0131 kendi g\u00fcvenlik sistemine kavu\u015fmas\u0131n\u0131 ifade ediyorum. Bunu daha fazla halk tart\u0131\u015f\u0131r farkl\u0131 sonu\u00e7lara ula\u015fabilirler. Mesela \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 askere g\u00f6nderecekler mi? Askeriyede yer alacaklar m\u0131, bunlar tart\u0131\u015f\u0131l\u0131r. Mesela korucular nas\u0131l la\u011fvedilecek, koruculuk meselesi nas\u0131l halledilecek bunlar tart\u0131\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r.\u201d
\n\u00d6nderli\u011fin al\u0131nt\u0131s\u0131ndan tekrar aktard\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu b\u00f6l\u00fcmde, toplumun-halk\u0131n \u00f6z savunma konusunda nas\u0131l bir g\u00fc\u00e7 haline gelmesi gerekti\u011fini bizlere g\u00f6steriyor. Belki t\u00fcm y\u00f6nleriyle irdeleme imkan\u0131n\u0131 bulamad\u0131\u011f\u0131m\u0131z EZLN ve yerlilerin ulusal hareketi, K\u0131z\u0131lderili halklar\u0131n Meksika’dan ayr\u0131lmak de\u011fil, kendi \u00f6zg\u00fcnl\u00fckleri ile \u00fclke b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn bir par\u00e7as\u0131 olarak tan\u0131nmay\u0131 istiyorlar. Demokrasi, adalet ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklere duyarl\u0131 bir Meksika m\u00fccadelesi veriyorlar. Bu y\u00f6n\u00fcyle de Zapatist hareket, di\u011fer \u00f6rneklerin d\u0131\u015f\u0131nda devlete-iktidara yakla\u015f\u0131m ve devlet s\u0131n\u0131rlar\u0131na dokunmadan soruna \u00e7\u00f6z\u00fcm aramas\u0131 yan\u0131nda ya\u015fam\u0131n her alan\u0131nda toplumsal \u00f6rg\u00fctlenmeleri esas almas\u0131 ve bu temelde bir \u00f6z savunma anlay\u0131\u015f\u0131 geli\u015ftirmesi ile de bizim a\u00e7\u0131m\u0131zdan dikkatle izlenmesi gereken bir \u00f6rnek olmaktad\u0131r.
\n
\nDemokratik \u00d6zerk K\u00fcrdistan\u2019da \u00d6z Savunma
\n<\/strong>
\nBir anlamda da genel \u00e7er\u00e7evesi \u00d6nderlikten yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z al\u0131nt\u0131da \u00e7izilen demokratik \u00f6zerkli\u011fin \u00f6z savunma boyutuna iki y\u00f6nl\u00fc bakmak gerekmektedir. Bunlardan ilki ulusal boyutta olan\u0131d\u0131r.
\n\u00d6nder APO K\u00fcrt ulusal konferans\u0131n\u0131 ele al\u0131rken sunmu\u015f oldu\u011fu be\u015f ilke i\u00e7inde \u00f6z savunmay\u0131 da de\u011ferlendirmektedir. Bir b\u00fct\u00fcn olarak bu durumu \u015f\u00f6yle izah etmektedir:
\n\u201cKonferans meselesi\u2026 Be\u015f ilke \u015fart\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde ele al\u0131nmas\u0131 gerekiyor; 1-sava\u015f ve bar\u0131\u015f ilkesi, 2-Birlik ilkesi. T\u00fcrkiye\u2019deki K\u00fcrtler, \u0130ran\u2019daki K\u00fcrtler, Suriye ve Irak\u2019taki K\u00fcrtler kendi aralar\u0131nda bu durumu tart\u0131\u015f\u0131rlar. Ortado\u011fu\u2019da T\u00fcrkiye, \u0130ran, Irak ve Suriye K\u00fcrtlere kar\u015f\u0131 i\u015fbirli\u011fi i\u00e7indedirler. Bu \u00fclkelerde ya\u015fayan K\u00fcrtler de kendi aralar\u0131nda birli\u011fi sa\u011flamal\u0131d\u0131rlar. 3-Demokratiklik ilkesi, 4-K\u00fclt\u00fcrel haklar ilkesi, 5-Demokratik siyaset-sosyal-ekonomik ilke. K\u00fcrtler s\u0131n\u0131rlar\u0131 sorun yapmadan aralar\u0131nda ekonomik ve ticari, sosyal d\u00fczenlemelere gidebilir. B\u00fct\u00fcn bu ilkelerin konferansta a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fturulmas\u0131 laz\u0131m. Konferans\u2019ta tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 gereken ba\u015fka bir konu; K\u00fcrtlerin \u015fu anda mevcut bulunan silahl\u0131 g\u00fc\u00e7leri \u00f6z savunma birlikleri olarak korunmal\u0131d\u0131r. G\u00fcneyde K\u00fcrt birlikleri olan pe\u015fmergeler var. PKK\u2019nin silahl\u0131 g\u00fc\u00e7leri de pe\u015fmergelerle birlikte K\u00fcrt ulusal g\u00fcc\u00fcne d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcl\u00fcr. T\u00fcm K\u00fcrtleri soyk\u0131r\u0131m vb. \u015feylerden koruyan ve g\u00fcvenli\u011fini sa\u011flayan halk savunma g\u00fcc\u00fcne d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcl\u00fcr. D\u00f6rt par\u00e7an\u0131n K\u00fcrtlerini de koruma g\u00f6revini \u00fcstlenir. Bu g\u00fc\u00e7ler \u00f6z savunma birlikleri olarak kalabilirler\u2026\u201d
\nElbette bu \u015fekilde dile gelen form\u00fclasyonu tek ba\u015f\u0131na askeri g\u00fc\u00e7lerin bir araya gelmesi bi\u00e7iminde d\u00fc\u015f\u00fcnmemek laz\u0131m. Be\u015f ilkenin hepsi bir araya getirildi\u011finde ortaya \u00e7\u0131kan demokratik K\u00fcrt ulusunun mevcut konjekt\u00fcrdeki FK\u00d6 benzeri bir \u00f6z savunma ya da halk savunma anlay\u0131\u015f\u0131d\u0131r. Di\u011fer ko\u015fullar\u0131n olu\u015fmamas\u0131 durumunda zaten ne K\u00fcrt konferans\u0131 amac\u0131na ula\u015fm\u0131\u015f olur,\u00a0 ne de t\u00fcm K\u00fcrt silahl\u0131 g\u00fc\u00e7lerinin bir araya geli\u015fi temelinde \u00f6z savunma ger\u00e7ekle\u015fir. Elbette konferans g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn halen ger\u00e7ekle\u015fmesi gereken temel \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndan birisi olmaktad\u0131r.
\nDi\u011fer yandan\u00a0 yine \u00d6nderli\u011fin\u00a0 esas olarak Kuzey merkezli olan ama t\u00fcm K\u00fcrdistan i\u00e7in de ge\u00e7erlili\u011fi bulunan \u00f6z savunma anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 k\u0131saca tekrardan aktaral\u0131m:
\n\u201c\u00d6z savunma KCK, PKK tarz\u0131 silahl\u0131 yap\u0131y\u0131 de\u011fil halk\u0131n kendi g\u00fcvenli\u011fini sa\u011flamas\u0131d\u0131r. Demokratik toplumun her alanda \u00f6rg\u00fctlenmesini, kurumsalla\u015fmas\u0131n\u0131 kendi g\u00fcvenlik sistemine kavu\u015fmas\u0131n\u0131 ifade ediyorum\u2026\u201d
\nGelinen a\u015famada m\u00fccadele tarihimizin d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc d\u00f6nemini devlete ra\u011fmen demokratik \u00f6zerklik ilan\u0131 ile ta\u00e7land\u0131rmay\u0131 esas ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z bug\u00fcn\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcnerek \u00d6nderli\u011fin perspektifine yakla\u015f\u0131m g\u00f6stermek \u00f6nemli olmaktad\u0131r.
\nBunlardan birincisi \u00f6z savunma salt PKK-KCK tarz\u0131 bir silahl\u0131 yap\u0131y\u0131 \u00f6ng\u00f6rmez. Ama ulusal savunma \u00f6rne\u011finde de g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz gibi b\u00f6ylesi bir yap\u0131lanmay\u0131 da d\u0131\u015ftalamaz.
\nDi\u011fer bir konu \u00f6z savunma salt silahl\u0131 yap\u0131lanma olarak ele al\u0131namaz. Toplumun kendi kimli\u011fi ve \u00f6z ya\u015fam\u0131 konusunda her alanda \u00f6rg\u00fctlenmesini ifade eder. Bunun i\u00e7in de bir\u00e7ok konuda oldu\u011fu gibi askerlik ve koruculuk konular\u0131nda da toplum karar\u0131n\u0131 vermelidir.
\nToplum b\u00f6ylesi bir g\u00f6revle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya iken Marcos\u2019un da belirtti\u011fi gibi halk\u0131n ayd\u0131nlat\u0131lmas\u0131 ve \u00f6rg\u00fctlendirilerek m\u00fccadeleye sevk edilmesinin yan\u0131nda, s\u00f6m\u00fcrgeci g\u00fc\u00e7lerce elinden al\u0131nan de\u011ferlerinin geri al\u0131narak toplumsal de\u011ferler hanesine kat\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak gibi bir g\u00f6revimiz bulunmaktad\u0131r. Bu temelde \u015fu ana kadar y\u00fcr\u00fct\u00fclen \u00f6zg\u00fcrl\u00fck m\u00fccadelesinin temel taleplerinin devlet kabul etsin ya da etmesin hayata ge\u00e7irilmesi \u015fartt\u0131r. Son 35 y\u0131l\u0131n kazan\u0131lan demokratik de\u011ferleri halen tasfiye edilme tehlikesiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yad\u0131r.\u00a0 Yakla\u015f\u0131k son 85 y\u0131ld\u0131r s\u00fcregelen inkar-imhaya dayal\u0131 soyk\u0131r\u0131m farkl\u0131 ara\u00e7lar\u0131n da devreye girmesiyle halen devam etmektedir. K\u00fcrt toplumu ekonomik, siyasi, k\u00fclt\u00fcrel vb. soyk\u0131r\u0131mlarla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yad\u0131r. Onun i\u00e7in toplumun kendisini bu soyk\u0131r\u0131mlara kar\u015f\u0131 koruyacak \u00f6rg\u00fctlenmelere y\u00f6nelmesi, ayn\u0131 zamanda bir \u00f6z savunma m\u00fccadelesi olmaktad\u0131r.
\n\u00d6rne\u011fin referandumdaki ya da okullar\u0131n a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131ndaki boykotlar bu kapsama girece\u011fi gibi, Amed\u2019deki K\u00fc\u00e7\u00fck Medya\u2019n\u0131n evinde a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 K\u00fcrt\u00e7e kursu da bu kapsam i\u00e7indedir. Viran\u015fehir\u2019de ka\u00e7\u0131r\u0131lmak istenen k\u00fc\u00e7\u00fck k\u0131z\u0131n halk taraf\u0131ndan kurtar\u0131lmas\u0131 ve sap\u0131klar\u0131n halk taraf\u0131ndan yakalanmas\u0131 da bu kapsamdad\u0131r. Di\u011fer yandan \u015eemdinli\u2019de bombac\u0131 \u2018iyi \u00e7ocuklar\u0131n\u2019 halk taraf\u0131ndan yakalanmas\u0131 ve belgelerle su\u00e7lar\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 da etkin bir \u00f6z savunma anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 ortaya koymaktad\u0131r.
\nBu \u00f6rnekler de g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi K\u00fcrtler kendi kimli\u011fini, ya\u015fam\u0131n\u0131 tehdit eden durumlar kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00f6rg\u00fctl\u00fc ya da kendili\u011finden tav\u0131rlar koymaktad\u0131r. \u00d6nemli olan bunun bilin\u00e7li-\u00f6rg\u00fctl\u00fc ve \u00f6ncelikler s\u0131ras\u0131na g\u00f6re toplumu tehdit eden tehlikelere kar\u015f\u0131 geli\u015ftirilmesidir.
\nO zaman K\u00fcrtler fiziki soyk\u0131r\u0131m d\u0131\u015f\u0131nda ne t\u00fcr soyk\u0131r\u0131mlarla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yad\u0131r. Soyk\u0131r\u0131m, bir toplumu ortadan kald\u0131rmaya y\u00f6nelik bilin\u00e7li-\u00f6rg\u00fctl\u00fc ve planl\u0131 olarak organize g\u00fc\u00e7lerin y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc kapsaml\u0131 bir sald\u0131r\u0131d\u0131r. Bu bir insanl\u0131k su\u00e7udur. O zaman sadece olmas\u0131 gereken haklar anlam\u0131nda de\u011fil, uluslararas\u0131 aras\u0131 hukuk a\u00e7\u0131s\u0131ndan da su\u00e7 say\u0131lan bu sald\u0131r\u0131lar nelerdir? Bunlar\u0131n mutlaka do\u011fru tespit edilmesi ve ona g\u00f6re \u00f6rg\u00fctlenmelerin yap\u0131lmas\u0131 gerekir. \u00d6nderlik siyaset akademileri, s\u0131\u011f\u0131nma evleri, kooperatifler, meclisler, konseyler, kongreler gibi konular\u0131 dile getirirken bunlar\u0131 ayn\u0131 zamanda birer \u00f6z savunma merkezleri olarak da de\u011ferlendirdi. Biz de bu temelde \u00f6z savunmay\u0131 ele almak zorunday\u0131z.
\nO zaman k\u00fclt\u00fcrel soyk\u0131r\u0131ma kar\u015f\u0131 geli\u015ftirilen K\u00fcrt dil-k\u00fclt\u00fcr \u00f6rg\u00fctlenmeleri ve soyk\u0131r\u0131mc\u0131 egemen k\u00fclt\u00fcre kar\u015f\u0131 geli\u015ftirilen t\u00fcm m\u00fccadele bi\u00e7imleri (boykotlar ve evde verilen kurs \u00f6rne\u011fi gibi) \u00f6z savunma kapsam\u0131 i\u00e7indedir.
\nSiyasal soyk\u0131r\u0131ma kar\u015f\u0131 geli\u015ftirilen t\u00fcm \u00f6rg\u00fctlenmeler (siyasal partiler, DTK, sivil toplum \u00f6rg\u00fctleri vb.) ve onlar\u0131n geli\u015ftirdi\u011fi m\u00fccadele bi\u00e7imleri (referandum boykotu ve sivil itaatsizlikler vb.) \u00f6z savunma kapsam\u0131 i\u00e7indedir.
\nEkonomik soyk\u0131r\u0131ma kar\u015f\u0131 geli\u015ftirilen ve geli\u015ftirilecek olan kolektif eme\u011fe dayal\u0131 \u00fcretim-t\u00fcketim \u00f6rg\u00fctlenmeleri ayn\u0131 zamanda toplumun temel maddi ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131n da kar\u015f\u0131lanmas\u0131na y\u00f6nelik en demokratik eylem olma karakterini ta\u015f\u0131maktad\u0131r. \u00d6zellikle de a\u00e7l\u0131k yoluyla t\u00fcm de\u011ferlerini satar hale getirilmek istenen K\u00fcrt ger\u00e7ekli\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde, bu alanda at\u0131lacak ad\u0131mlar ve verilecek olan anti-tekel m\u00fccadele etkin bir \u00f6z savunma anlam\u0131na gelecektir.
\nDi\u011fer yandan fiziksel soyk\u0131r\u0131m merkezi olarak varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcren ve K\u00fcrdistan \u00fczerinde her t\u00fcrden soyk\u0131r\u0131m\u0131n s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesinin bek\u00e7ili\u011fini yapan T\u00fcrk ordusu kar\u015f\u0131s\u0131nda tutum belirlemek ve K\u00fcrt \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 askere g\u00f6ndermemek konusu \u00f6nemli bir \u00f6z savunma konusu olaca\u011f\u0131 gibi, ba\u015fta korucular olmak \u00fczere t\u00fcm halk\u0131n koruculuk kar\u015f\u0131s\u0131nda alaca\u011f\u0131 tutum da \u00f6nemli olmaktad\u0131r.
\nDemokratik \u00f6zerkli\u011fin belki de Zapatistler \u00f6rne\u011finde oldu\u011fu gibi, geli\u015febilecek olan ilan\u0131 ile birlikte zab\u0131talar ya da polislerden \u00e7ok \u00f6z savunma g\u00fcc\u00fc olarak milis \u00f6rg\u00fctlenmesi ve silahl\u0131 olan\u0131 da dahil halk\u0131n \u00f6rg\u00fctl\u00fc tepkisi \u00f6nemli rol oynayacakt\u0131r.
\nElbette sadece Kuzey de\u011fil, d\u00f6rt par\u00e7a ve di\u011fer b\u00f6lge g\u00fc\u00e7leri ve uluslararas\u0131 g\u00fc\u00e7ler ve onlar\u0131n askeri sald\u0131r\u0131lar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde etkin bir gerilla g\u00fcc\u00fc en \u00f6nemli \u00f6z savunma unsuru olarak varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 koruyacakt\u0131r.
\nB\u00fct\u00fcn bu say\u0131lan g\u00fc\u00e7ler devlet tipi \u00f6rg\u00fctlenmeler de\u011fil, toplumsal \u00f6rg\u00fctl\u00fcl\u00fcklerden kayna\u011f\u0131n\u0131 alacakt\u0131r. Do\u011fal olarak da her alanda \u00f6rg\u00fctlenmi\u015f toplum, her alanda kendi ya\u015fam\u0131na toplumsal olarak s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya sar\u0131larak kendisini y\u00f6netmedeki \u0131srar\u0131n\u0131 ortaya koyacakt\u0131r.
\nDikkat edilirse buraya kadar ve bundan sonra da herhangi bir devlet \u00f6rg\u00fctlenmesi form\u00fclasyonu yoktur. \u015eehirlerde olu\u015fturulacak polislerden ve b\u00f6lgede uygulanacak hukuktan bahsedilmemi\u015ftir. E\u011fer s\u00f6m\u00fcrgecilik ink\u00e2rdan vazge\u00e7er ve K\u00fcrt halk\u0131n\u0131n demokratik iradesini tan\u0131y\u0131p soyk\u0131r\u0131m politikas\u0131n\u0131 terk ederse, o zaman uygulanacak hukuk, geli\u015ftirilecek diplomasi, yap\u0131lacak ortak ya da ayr\u0131 etkinlik ya da \u00f6rg\u00fctlenmeler g\u00fcndeme gelebilir. Buraya kadar i\u015flenen b\u00f6l\u00fcm\u00fcyle, demokratik \u00f6zerkli\u011fin g\u00fcvenlik boyutu, t\u00fcm\u00fcyle \u201cdevlete ra\u011fmen uygulanacak\u201d d\u00fczeyinde ele al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Devlet+demokrasi temelinde olu\u015facak demokratik cumhuriyet ko\u015fullar\u0131nda, demokrasiye duyarl\u0131 devlet ile birlikte toplum kendi \u00f6z savunmas\u0131n\u0131 nas\u0131l sa\u011flayaca\u011f\u0131n\u0131 tart\u0131\u015fabilir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"