Psikolojik sava\u015f birey, grup ve toplumlar\u0131n tutum ve davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 etkileme suretiyle, mant\u0131\u011fa dayal\u0131 korku ve bilin\u00e7sizli\u011fi hedef alarak,\u00a0 bilin\u00e7leri \u00e7arp\u0131tan, insan\u0131 kendisi olmaktan \u00e7\u0131karmaya d\u00f6n\u00fck,\u00a0 d\u00fc\u015f\u00fcnce, duygu ve davran\u0131\u015flara etki yapan bir sava\u015ft\u0131r. Tarihsel geli\u015fimi bilin\u00e7sizce olmu\u015ftur. Hile ve b\u00fcy\u00fcc\u00fcl\u00fck faaliyetleri ne denli ilkel olsa da modern psikolojik sava\u015f faaliyetlerinin atas\u0131 say\u0131labilir.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
\u00a0S\u0131n\u0131fl\u0131 toplumla beraber psikolojik sava\u015f,\u00a0 egemenlerin kendilerine kar\u015f\u0131 muhalif kesimleri etkisizle\u015ftirmek i\u00e7in, \u015fiddete dayal\u0131 y\u00fcr\u00fctt\u00fckleri bir sava\u015f bi\u00e7imine d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. S\u00fcmer tap\u0131naklar\u0131nda rahipler, dini dogmalarla,\u00a0\u00a0 mitolojik tan\u0131mlarla insanlar \u00fczerinde psikolojik sava\u015f y\u00fcr\u00fctm\u00fc\u015fler ve insanlar k\u00f6le olduklar\u0131n\u0131n bile fark varmadan k\u00f6lele\u015fmi\u015flerdir. Bu uygulamalar,\u00a0 insan psikolojisi, inan\u00e7lar\u0131 ve d\u00fc\u015f\u00fcnceleri \u00fczerinde o kadar etkili olmu\u015ftur ki,\u00a0 krallar ile birlikte hizmet\u00e7ilerde diri diri g\u00f6m\u00fclebilmi\u015ftir. Bunun kayna\u011f\u0131, dini dogmalar ve bilin\u00e7sizliktir. Bir di\u011fer etkili y\u00f6ntem ise korku ve gizem olmu\u015ftur. Yani bilinmeyen merak edilen bir olay\u0131n insanlar\u0131 korkutmas\u0131 sa\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Tarih i\u00e7inde egemenler,\u00a0\u00a0 insan\u0131n, duygusal d\u00fc\u015f\u00fcnsel ve zaafl\u0131 bir varl\u0131k oldu\u011funu tespit etmi\u015flerdir. Bundan hareketle insanlar\u0131 psikolojik olarak \u00e7\u00f6kertip egemenliklerini s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015f,\u00a0 te\u015fhir-tecrit vb. y\u00f6ntemler o d\u00f6nemin psikolojik sava\u015f ara\u00e7lar\u0131 olarak s\u00fcrekli kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
D\u00fcnya \u00fczerindeki \u00e7\u0131kar \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 insanl\u0131k tarihi ile ba\u015flar. Ba\u015flang\u0131\u00e7ta kabile sava\u015flar\u0131, sonra b\u00f6lgesel sava\u015flara d\u00f6n\u00fc\u015fen m\u00fccadeleler, 1900\u2019l\u00fc y\u0131llardan sonra bir \u201cd\u00fcnya sava\u015f\u0131\u201d haline d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. Rekabet ve \u00e7\u0131kar \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n sebep oldu\u011fu bu sava\u015flar, b\u00fcy\u00fck maddi ve manevi kay\u0131plara neden olarak, \u00fclke ekonomilerine b\u00fcy\u00fck zararlar vermi\u015ftir. Kay\u0131plar g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda galip ve ma\u011flup diye bir de\u011ferlendirme yapmak objektif \u00f6l\u00e7\u00fcler i\u00e7erisinde m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fclmemektedir.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
1950\u2019li y\u0131llardan sonra b\u00fcy\u00fck \u00e7apl\u0131 s\u0131cak sava\u015flara rastlan\u0131lmakla birlikte ideolojiler asr\u0131 olarak tarihe ge\u00e7en 20. y\u00fczy\u0131lda s\u0131cak sava\u015flar\u0131n olumsuz sonu\u00e7lar\u0131 devletleri bar\u0131\u015f i\u00e7inde sava\u015f denilebilecek bir m\u00fccadele tarz\u0131 olan psikolojik sava\u015f faaliyetlerine sevk etmi\u015ftir. Devletler, kendi emellerini ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in bu kadar kanl\u0131 sald\u0131r\u0131lara ge\u00e7meye gerek kalmadan insan psikolojisine etki ederek sorunu yerinde halledebildikleri ke\u015ffettiklerinde, Psikolojik Sava\u015f teknikleri ile fiziki b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011fe de\u011fil de bireyin zihnine, kalbine ve ruhuna etki ederek ekonomik, politik, k\u00fclt\u00fcrel ve askeri y\u00f6ntemler i\u00e7in harcanan maliyetten \u00e7ok daha az miktarlarla uygulamas\u0131na ge\u00e7ilmi\u015ftir.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
\u00dcnl\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr Gustave Le Bon’da g\u00fcn\u00fcm\u00fczde uygulanan psikolojik faaliyetlerin \u00f6nemini belirtirken \u00e7arp\u0131c\u0131 \u015fu s\u00f6zleriyle dile getirmi\u015ftir.”Kullan\u0131lmas\u0131 bilinirse psikolojinin tersanelerinde d\u00fcnyan\u0131n en kudretli toplar\u0131ndan daha etkili silahlar vard\u0131r.”<\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Psikolojik Sava\u015f faaliyetleri bir toplumu toplum yapan ekonomik, sosyal, k\u00fclt\u00fcrel, siyasi, askeri ve psikolojik her t\u00fcrl\u00fc de\u011feri hedef alabilmektedir. Bu faaliyetlerin en tehlikelisi de bir toplumun k\u00fclt\u00fcr de\u011ferlerine s\u0131zarak k\u00fclt\u00fcrel erozyona neden olmas\u0131d\u0131r. Bilindi\u011fi gibi toplumlar\u0131 ayakta tutan \u00f6z kaynaklar\u0131n tamam\u0131 k\u00fclt\u00fcrden beslenmektedir. Bu ba\u011flamda bir toplumu yok edebilmenin en kestirme yolu onun k\u00fclt\u00fcr de\u011ferlerine s\u0131zarak tahrip etmektir. Psikolojik sava\u015f, kitlelerin ruh halini etkileyerek sonu\u00e7 almaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Uygulamalar planl\u0131 ve \u00f6rg\u00fctl\u00fc faaliyetlerdir. Bu konuda kullan\u0131lan baz\u0131 y\u00f6ntemler ve uygulamalar \u015funlard\u0131r:<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n \u2014 Kendileri gibi d\u00fc\u015f\u00fcnmeyen her birey ve grup, i\u00e7 tehdit olarak alg\u0131lan\u0131r. Yasalara uyan, g\u00fcvenlik g\u00fc\u00e7leri ile \u00e7at\u0131\u015fmaya girmeyen insanlar niyetlerine g\u00f6re potansiyel tehlike olarak alg\u0131lan\u0131r ve ilan edilir.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n \u2014 S\u00fcrecin ilk ad\u0131m\u0131 psikolojik sava\u015f veya gri propagandayla ba\u015flar. Psikolojik sava\u015f\u0131n sald\u0131r\u0131 ve savunma silah\u0131 propagandad\u0131r.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n \u2014 Psikolojik sava\u015f\u0131n cephanesi; yalan, iftira, karalama, \u00f6rg\u00fctsel kaynaklardan mahrum b\u0131rakma, tehdit, s\u00f6zl\u00fc veya fiziksel sata\u015fma gibi her t\u00fcr taciz edici tutum ve davran\u0131\u015flard\u0131r. Psikolojiye dayal\u0131 y\u00fcr\u00fct\u00fclen bu sava\u015f, insanlar, \u00f6rg\u00fctler ve kurumlar\u0131n hangi etkiye ne t\u00fcr bir tepki verece\u011fi tespiti \u00fczerine oturur. Bir topluma y\u00f6neltilen \u201cPsikolojik sava\u015f taarruzu\u201dnun ilk hedefi, \u201cmant\u0131kl\u0131 konu\u015fma ve ortak kavramlarla d\u00fc\u015f\u00fcnme ortam\u0131n\u0131, \u201cmant\u0131ks\u0131z bir gevezelik ortam\u0131\u201d haline getirmektir. Yap\u0131lan etkili propaganda ile gevezelik ortam\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnmeden konu\u015fanlar \u00e7o\u011fal\u0131r, \u00e7o\u011falt\u0131l\u0131r. \u0130\u00e7leri bo\u015falt\u0131lm\u0131\u015f kavramlara yanl\u0131\u015f anlamlar y\u00fcklenir.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Belirli bir toplulu\u011fun fikirlerini, hislerini, tutum ve davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 bilerek tesir alt\u0131nda tutmak veya de\u011fi\u015ftirmek maksad\u0131yla haz\u0131rlanan mesajlar\u0131n,\u00a0 uygun haberle\u015fme ara\u00e7lar\u0131yla hedef topluma iletilmesi olarak ta tan\u0131mlanan propagandan\u0131n temel amac\u0131; hedef se\u00e7ileni hizaya \u00e7ekmek, kontrol etmek, \u201cterbiye!\u201d etmek ve derin bir itaat duygusuyla, uygulayan taraf\u0131n iradesine tabi k\u0131lmak ve ki\u015fili\u011fini kabule zorlamakt\u0131r. Psikolojik sava\u015f teknikleri \u00fcst bilinci de\u011fil, alt bilinci hedeflediklerinden, insanlar ve toplumlar\u0131n fark\u0131nda olmadan bilin\u00e7altlar\u0131, verilmek istenen esas mesajlar\u0131 alg\u0131lar ve bu \u00f6rt\u00fcl\u00fc mesajlar uzun vadede davran\u0131\u015flar\u0131, fikirleri, duygular\u0131 etkiler ve y\u00f6nlendirir. Bu sayede psikolojik sava\u015f tekni\u011fini uygulayanlar da amac\u0131na ula\u015fm\u0131\u015f olurlar.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Kar\u015f\u0131 taraf\u0131n moral g\u00fcc\u00fc olan maneviyat\u0131n\u0131n \u00e7\u00f6kmesi, psikolojik sava\u015f y\u00f6ntemi olan propaganda ile ba\u015far\u0131l\u0131r. Psikolojik sava\u015f\u0131 uygulayan taraf bunun fark\u0131ndad\u0131r ve sava\u015f stratejisinin ilk takti\u011finde propaganda vard\u0131r.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Propagandada hedefin \u00e7ok iyi tan\u0131nmas\u0131, moral fakt\u00f6rlerinin iyi bilinmesi, \u00fczerinde \u00e7ok iyi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesi, zaman ve zeminin iyi hesaplanmas\u0131, \u015fekil \u00f6l\u00e7\u00fc ve y\u00f6ntemin iyi tespit edilmesi gerekir. Aksi halde uygulayan taraf\u0131n kendi silah\u0131yla vurulmas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olur. Bu nedenle propagandan\u0131n t\u00fcr\u00fcn\u00fcn; beyaz m\u0131, gri mi veya kara m\u0131 olaca\u011f\u0131na karar verirken, olduk\u00e7a dikkatli davran\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Beyaz Propaganda<\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Beyaz propaganda genellikle a\u00e7\u0131k bi\u00e7imde yap\u0131lan propagandad\u0131r; kayna\u011f\u0131 bellidir. Uygulayan taraf kendini tan\u0131tmaya ve kabul ettirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Beyaz propagandada ilk ama\u00e7; hedef se\u00e7ilenin ki\u015fili\u011fi, d\u00fc\u015f\u00fcncesi ve inan\u00e7lar\u0131 hakk\u0131nda \u015f\u00fcphe uyand\u0131rmak ve onu \u201c\u015faibeli\u201d biri haline getirmektir. Hedefi zay\u0131f d\u00fc\u015f\u00fcrerek, uygulayan tarafa g\u00fcven duyulmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak,\u00a0 tek g\u00fcvenilecek ve dayan\u0131lacak g\u00fcc\u00fcn kendisi oldu\u011fu kanaatini h\u00e2kim k\u0131lmakt\u0131r. Beyaz propaganda ba\u015flang\u0131\u00e7ta g\u00fcven uyand\u0131r\u0131r; ancak A. Lincoln\u2019\u00fcn dedi\u011fi gibi \u201cbaz\u0131 insanlar\u0131 her zaman, baz\u0131lar\u0131n\u0131 zaman zaman, ancak herkesi daima aldatamazs\u0131n\u0131z\u201d ger\u00e7e\u011fine uygun olarak, uygulayan taraf\u0131n da kendi hakk\u0131nda olu\u015fturdu\u011fu aldat\u0131c\u0131 g\u00fcven ve itimat fazla uzun \u00f6m\u00fcrl\u00fc olmayacakt\u0131r.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Beyaz propagandan\u0131n zay\u0131f yan\u0131, dalgalar\u0131n\u0131n zay\u0131f, yay\u0131l\u0131m alan\u0131n\u0131n dar olmas\u0131d\u0131r. Ma\u011fdur, kendini korumak i\u00e7in kar\u015f\u0131 propaganda imk\u00e2nlar\u0131n\u0131 hemen kullan\u0131rsa, uygulayan taraf\u0131n \u00e7abalar\u0131 ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131kla sonu\u00e7lanabilir. Yap\u0131lan propaganda hakk\u0131nda \u015f\u00fcphe uyan\u0131yorsa, silah geri tepmi\u015f demektir.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Beyaz propagandan\u0131n malzemesi yalan haber ve \u015faibelerdir. Uygulayan taraf, hedefin hatalar\u0131, inan\u00e7lar\u0131, k\u0131saca ya\u015fam bi\u00e7imi hakk\u0131nda olumsuz haber yayar. Bu malzemenin ne zaman, ne \u015fekilde, nas\u0131l ve hangi \u00f6l\u00e7\u00fcde kullan\u0131laca\u011f\u0131 uygulayan taraf\u0131n yetene\u011fine ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Gri Propaganda<\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Beyaz propagandan\u0131n kayna\u011f\u0131 belli iken, gri propagandan\u0131n kayna\u011f\u0131 ise belirsizdir. Beyaz propaganda ile elde edilemeyen sald\u0131r\u0131lar, \u015fiddetlenir ve kapsam\u0131 geni\u015fletilir.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Uygulayan taraf\u0131n \u00f6nemli propaganda ara\u00e7lar\u0131ndan olan gri propaganda, bulan\u0131k bir propaganda bi\u00e7imidir. Gri propaganda t\u00fcr\u00fcnde uygulayan taraf kendini \u00e7ok fazla \u00f6ne \u00e7\u0131karmaz. Daha kontroll\u00fc ve perde arkas\u0131ndad\u0131r; ancak etraf\u0131nda olu\u015fturdu\u011fu zay\u0131f karakterli insanlarla, y\u0131ld\u0131rma eylemlerini s\u00fcrd\u00fcr\u00fcr. Ma\u011fdurun gri propagandaya kar\u015f\u0131 koymas\u0131 daha zordur; zira gri propagandada bir taraf yoktur, taraflar vard\u0131r. Ma\u011fdur daha geni\u015f bir cephede sava\u015fmak durumundad\u0131r.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Gri propaganday\u0131 uygulayan taraf\u0131n s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc propaganda ve y\u0131ld\u0131rma eylemlerinden \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131 hedefin i\u015fine yarar. Uygulayan taraf\u0131n en \u00e7ok korku duydu\u011fu da sald\u0131rgan uygulamalar\u0131n\u0131n ma\u011fdur olarak nitelendirilen kar\u015f\u0131 taraf\u0131n i\u015fine yarad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmesidir. Nietzsche B\u00f6yle Buyurdu Zerd\u00fc\u015ft eserinde tam da buna uygun bir efsane anlat\u0131l\u0131r.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Bir g\u00fcn Zerd\u00fc\u015ft hava s\u0131cak oldu\u011fu i\u00e7in bir incir a\u011fac\u0131n\u0131n alt\u0131nda kollar\u0131 y\u00fcz\u00fcnde uyuya kalm\u0131\u015f. Derken bir engerek gelir ve Zerd\u00fc\u015ft\u2019\u00fc boynundan sokar. Zerd\u00fc\u015ft ac\u0131dan b\u00fcy\u00fck bir \u00e7\u0131\u011fl\u0131k atar. Kolunu y\u00fcz\u00fcnden \u00e7ekince y\u0131lan\u0131 g\u00f6r\u00fcr ve y\u0131lan Zerd\u00fc\u015ft\u2019\u00fcn g\u00f6zlerini tan\u0131r. K\u0131vr\u0131l\u0131p ka\u00e7maya yeltenir. \u201cOlmaz\u201d der Zerd\u00fc\u015ft. \u201cDaha te\u015fekk\u00fcr\u00fcm\u00fc almad\u0131n ki! Beni vaktinde uyand\u0131rm\u0131\u015f oldun; yolum daha uzun.\u201d\u00a0 \u201cYolun k\u0131sa\u201d der engerek alayl\u0131 bir tav\u0131rla. \u201cBenim zehirim \u00f6ld\u00fcr\u00fcc\u00fcd\u00fcr.\u201d Zerd\u00fc\u015ft g\u00fcl\u00fcmser. \u201cEjderin y\u0131lan zehrinden \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc nerede g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f?\u201d\u00a0 \u201cGel geri al \u015fu zehrini! Sen bunu bana arma\u011fan edecek kadar \u00e7ok zehire sahip de\u011filsin.\u201d Bunun \u00fczerine y\u0131lan tekrar Zerd\u00fc\u015ft\u2019\u00fcn boynuna sar\u0131l\u0131r ve soktu\u011fu yeri yalar.\u00a0\u00a0 Zerd\u00fc\u015ft y\u0131lan\u0131n bu davran\u0131\u015f\u0131n\u0131n kendini \u00f6l\u00fcmden kurtard\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyince, bu kez y\u0131lan d\u00fc\u015fman\u0131na yapt\u0131\u011f\u0131 iyili\u011fin verdi\u011fi \u00fcz\u00fcnt\u00fcyle kahr\u0131ndan \u00f6l\u00fcr.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Asl\u0131nda her uygulayan taraf\u0131n ba\u015f\u0131na gelecek olan da, y\u0131lan\u0131n ba\u015f\u0131na gelecek olandan farkl\u0131 de\u011fildir. Ma\u011fdura d\u00fc\u015fen, geri \u00e7ekilmeden sab\u0131rla uygulayan tarafa direnmek ve kendisini kurban durumuna getiren de\u011ferlerine daha s\u0131k\u0131 sar\u0131lmakt\u0131r.\u00a0<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Gri propaganda psikolojik \u015fiddet ma\u011fduru i\u00e7in sava\u015f\u0131lmas\u0131 g\u00fc\u00e7 bir propaganda bi\u00e7imidir. Burada kaynak belirsiz ve birden fazlad\u0131r. Uygulayan taraf\u0131n kim oldu\u011funu belirlemek kolay de\u011fildir; \u00e7\u00fcnk\u00fc gri propagandan\u0131n ana malzemesi \u201cyalan ve s\u00f6ylentileredir.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Gri propagandan\u0131n en aldat\u0131c\u0131 y\u00f6n\u00fc, ma\u011fdurun ba\u015flang\u0131\u00e7ta belirgin bir tepki g\u00f6stermesini gerektirmeyecek kadar sinsi olmas\u0131d\u0131r. \u201cHa\u015flanm\u0131\u015f kurba\u011fa\u201dn\u0131n meselinde anlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi asl\u0131nda gri propaganda ma\u011fdurun ba\u015flang\u0131\u00e7ta hislerini \u00f6ld\u00fcr\u00fcr ve sonra da onu \u00f6l\u00fcme g\u00f6t\u00fcr\u00fcr.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Kurba\u011fay\u0131 kaynar suya atarsan\u0131z ani bir reflekse d\u0131\u015far\u0131 atlayacakt\u0131r. Ayn\u0131 kurba\u011fay\u0131 so\u011fuk bir suya atarsan\u0131z ve suyu yava\u015f yava\u015f \u0131s\u0131t\u0131rsan\u0131z kurba\u011fa \u0131l\u0131k (gri) suya kar\u015f\u0131 bir tepki g\u00f6stermez. Hatta bundan ho\u015flan\u0131r ve ba\u015flang\u0131\u00e7ta ilgin\u00e7 bir rehavete kap\u0131l\u0131r. Sonra suyu \u0131s\u0131tmaya devam ederseniz, kurba\u011fan\u0131n dokular\u0131 yava\u015f yava\u015f \u00f6lece\u011fi i\u00e7in, kurba\u011fa hi\u00e7bir zaman tepki g\u00f6stermeyi d\u00fc\u015f\u00fcnemeyecek ve kaynamaya ba\u015flayan suda ha\u015flan\u0131p gidecektir.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Gri propagandan\u0131n ma\u011fduru i\u00e7in en \u00f6nemli sak\u0131ncas\u0131 ha\u015flanm\u0131\u015f kurba\u011fan\u0131n meselinde oldu\u011fu gibi, onun duyarl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ld\u00fcrmesidir.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Gri propaganday\u0131 yayanlar belirsiz oldu\u011fu i\u00e7in, bu t\u00fcr propaganda da en yaralay\u0131c\u0131 ara\u00e7lar kullan\u0131l\u0131r. Gri propaganda y\u00f6nteminde genellikle do\u011fru bir olay yalanlarla \u015fi\u015firilerek muhatap k\u00fc\u00e7\u00fck ve g\u00fcl\u00fcn\u00e7 duruma d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131r.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Senaryo iyi yaz\u0131l\u0131r, roller iyi oynan\u0131rsa, \u201cs\u00f6ylentiler\u201d k\u0131sa s\u00fcre i\u00e7inde dilden dile dola\u015f\u0131r. B\u00f6ylece ma\u011fdur kendini savunma gere\u011fi duymas\u0131 sa\u011flan\u0131r. Bunun amac\u0131 ise, hedefi konu\u015fmaya s\u00fcr\u00fckleyerek, kendi a\u011fz\u0131ndan kendi zarar\u0131na s\u00f6z \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 sa\u011flamakt\u0131r.\u00a0<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Kara Propaganda<\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Kara propaganda daha sinsice ve kurnazca uygulanan bir propaganda bi\u00e7imidir. Burada hile, entrika, yalan, iftira, fitne, sinsilik ve sahte delil daha g\u00f6z\u00fc pek bi\u00e7imde uygulan\u0131r. Ger\u00e7ekleri \u00e7arp\u0131tmak, inan\u00e7lar\u0131 sarsmak, ma\u011fdurun etraf\u0131nda g\u00fcvensizlik yaymak ve aleyhine bir kamuoyu olu\u015fturmak ama\u00e7lan\u0131r.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Kara propagandada kaynak bir ki\u015fiden \u00e7ok, bir ekip (\u00e7ete)tir. Bu y\u00fczden kayna\u011f\u0131n gizlili\u011fine b\u00fcy\u00fck bir \u00f6nem verilir. Her ne sebeple olursa olsun kaynak ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda her t\u00fcrl\u00fc sorumluluk reddedilecek \u015fekilde \u00f6nceden haz\u0131rl\u0131kl\u0131 olunur. Kaynak gizli kald\u0131k\u00e7a; yalanlar, s\u00f6ylentiler, \u015faibeler, dedikodular esrarengiz bir \u015fekilde h\u0131zla yay\u0131l\u0131r. Temel amac\u0131, muhatab\u0131 psikolojik \u00e7\u00f6k\u00fcnt\u00fcye u\u011fratarak, benli\u011finin \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc sa\u011flamakt\u0131r. Bu y\u00f6ntemi uygulayanlar hi\u00e7bir ahlaki ve vicdani sorumluluk duygusu ta\u015f\u0131mazlar. Onlar\u0131 amaca ula\u015ft\u0131racak her yol mubah say\u0131l\u0131r. Bu yolla akla gelebilecek her t\u00fcr ahlak ve yasa d\u0131\u015f\u0131 y\u00f6ntemi kullanarak hedef ki\u015filiksizle\u015ftirilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131r. En fazla kad\u0131n cinsiyetine y\u00f6nelir. \u00d6zellikle kad\u0131n kimli\u011fi bak\u0131m\u0131ndan geleneksel toplumlarda \u00e7ok etkili bir y\u00f6ntemdir.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Ma\u011fdurun kara propagandaya kar\u015f\u0131 koymas\u0131 \u00e7ok zordur. Korku duygusu uyand\u0131rarak, etraf\u0131ndaki insanlar\u0131n ondan uzakla\u015fmalar\u0131 sa\u011flan\u0131r. B\u00f6ylece tek g\u00fcvenecekleri g\u00fcc\u00fcn kendileri oldu\u011fu hissi yay\u0131l\u0131r. Hedefin kendisini yarg\u0131lamas\u0131 ve yads\u0131mas\u0131 sa\u011flanmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131r.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Psikolojik Sava\u015f\u0131n Genel \u00d6zellikleri<\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Meyve ger\u00e7ek tad\u0131n\u0131 tam olarak olgunla\u015ft\u0131\u011f\u0131nda vermektedir. Bir s\u00f6z,\u00a0 yeri ve zaman\u0131nda s\u00f6ylendi\u011finde de\u011fer kazan\u0131r. Psikolojik sava\u015f\u0131n genel \u00f6zelliklerine bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda da ayn\u0131 mant\u0131k ge\u00e7erlidir.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n \u00a0Aksi halde iki ucu keskin bir b\u0131\u00e7a\u011fa benzeyen bu faaliyet, onu yapana da zarar verme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00e7ok y\u00fcksektir.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Psikolojik sava\u015f\u0131n bu temel \u00f6zelliklerini yerine getirirken her \u015feyi ondan beklemek yanl\u0131\u015ft\u0131r. Psikolojik sava\u015f, bir b\u00fct\u00fcn\u00fcn \u00e7ok \u00f6nemli bir par\u00e7as\u0131d\u0131r. Ekonomik, siyasi, k\u00fclt\u00fcrel ve askeri faaliyetler ile birlikte kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bir anlam ifade etmekte ve o b\u00fct\u00fcn\u00fc tamamlayan bir unsur olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. E\u011fer hasta tam iyile\u015fmeden ilac\u0131 keser iseniz hastal\u0131\u011f\u0131n \u00e7ok k\u0131sa s\u00fcrede tekrar etmesi ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir sonu\u00e7tur.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Psikolojik sava\u015f ile verilmek istenen mesajlar inan\u0131l\u0131r olmas\u0131 gerekmektedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc yalan ve yanl\u0131\u015f faaliyetin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 durumunda silah\u0131n kendilerine daha etkin bir \u015fekilde d\u00f6nmesine yol a\u00e7ar.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Di\u011fer Sava\u015f Tekniklerinden Fark\u0131 Ve \u00dcst\u00fcnl\u00fckleri<\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n S\u0131cak sava\u015f\u0131n silah\u0131; top, mermi, f\u00fcze iken, psikolojik harek\u00e2t\u0131n silah\u0131; ondan daha etkili olan s\u00f6zc\u00fckler, kavramlar ve sembollerdir. “Kalem k\u0131l\u0131\u00e7tan daha keskindir” s\u00f6z\u00fc bunu en iyi \u015fekilde ifade eder. Kelimelerin \u00f6yle b\u00fcy\u00fck, sihirli g\u00fc\u00e7leri vard\u0131r ki, hatipler taraf\u0131ndan yerinde kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda toplumu kitleler halinde pe\u015finde s\u00fcr\u00fcklemektedir. Ayn\u0131 kelimeler zaman\u0131nda ve nas\u0131l s\u00f6ylendi\u011fine ba\u011fl\u0131 olarak sanki ba\u015fka anlamlar\u0131 ifade ediyormu\u015f gibi insan \u00fczerinde tesir etmekte ve b\u00fcy\u00fclemektedir. S\u00f6zc\u00fckler bir bukalemun gibi uygulay\u0131c\u0131lar\u0131n arzular\u0131na boyun e\u011fmektedir.\u00a0 \u00d6rnek olarak; kar\u015f\u0131 psikolojik sava\u015fta \u201chalk \u00f6nderi\u201d yerine \u201cter\u00f6rist ba\u015f\u0131\u201d, \u201c mafya babas\u0131\u201d veya \u201c\u201cmafya lideri\u201d kavramalar\u0131n\u0131n yerine \u201c\u00e7ete ba\u015f\u0131\u201d, \u201c\u00e7ete eleman\u0131 \u201c\u015feklinde ki\u015fi ve \u00f6rg\u00fctlerin toplum \u00fczerinde etki yapmas\u0131n\u0131 engellemek ve stat\u00fclerini b\u00fcy\u00fctmemek i\u00e7in daha k\u00fc\u00e7\u00fclt\u00fcc\u00fc s\u00f6zc\u00fckler se\u00e7ilir ve g\u00f6rsel-yaz\u0131l\u0131 bas\u0131ndaki haber b\u00fcltenlerinde onlar\u0131 daha basitle\u015ftirerek s\u00f6zc\u00fckler kullan\u0131larak psikolojik etki yarat\u0131l\u0131r.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n S\u0131cak sava\u015fta askerler ve cepheler belli iken psikolojik sava\u015fta g\u00f6r\u00fcn\u00fcrde bir cephe yoktur. Bu t\u00fcr sald\u0131r\u0131lar\u0131n ne zaman ve ne \u015fekillerde \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131n bilinmesi \u00e7ok zor olup,\u00a0 bilin\u00e7li olmayan insanlar \u00fczerinde olduk\u00e7a etkili olmaktad\u0131r. Bu tarz psikolojik harek\u00e2tlar bazen bir derginin sayfalar\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirilirken bazen bir k\u00f6\u015fe yazar\u0131n\u0131n sat\u0131rlar\u0131nda bezende bir televizyon program\u0131nda kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Kendisine \u00f6zg\u00fc maskesiyle yorumcunun ifadeleri psikolojik etkisini g\u00f6sterir.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Askeri operasyonlar\u0131n ne kadar pahal\u0131ya mal oldu\u011fu bilinmektedir. S\u0131cak sava\u015fta \u00e7at\u0131\u015fmalar sonucu askerlerin yaralanmas\u0131 veya \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesi soncu ortaya \u00e7\u0131kacak manevi y\u00f6n\u00fc de maddi harcamalar\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7erken, psikolojik sava\u015fta yap\u0131lan harcamalar daha az ve zayiat hemen hemen hi\u00e7 olmamaktad\u0131r.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n S\u0131cak sava\u015fta insanlar\u0131 \u00f6ld\u00fcrerek, korkutarak, sindirerek, y\u0131ld\u0131rarak etkisiz hale getirmek ama\u00e7lan\u0131r. Psikolojik sava\u015fta ise, hedeflenen insan\u0131 yine etkisiz hale getirmek iken,\u00a0 onlar\u0131 yok etmek yerine kendi ama\u00e7lar\u0131 do\u011frultusunda faaliyet g\u00f6stermeleri sa\u011flan\u0131r.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Psikolojik Sava\u015f\u0131n Yararland\u0131\u011f\u0131 Temel Bilimler<\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Psikolojik Sava\u015f\u0131, \u00e7ok iyi analiz edebilmek ve gerekti\u011finde psikolojik sava\u015f unsurlar\u0131ndan yararlanabilmek i\u00e7in, bir uygulay\u0131c\u0131n\u0131n \u00f6nemli derecede bilgi da\u011farc\u0131\u011f\u0131na ihtiyac\u0131 vard\u0131r. Bilgi bankas\u0131 ile g\u00fc\u00e7 kazanan analiz yetene\u011fi, kelimenin tam anlam\u0131yla uygulay\u0131c\u0131n\u0131n itici g\u00fcc\u00fcd\u00fcr.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Bilindi\u011fi gibi Davran\u0131\u015f Bilimlerinin iki temel amac\u0131 bulunmaktad\u0131r. Birincisi; g\u00fcn\u00fcm\u00fczde sosyal bilimlerin sahip oldu\u011fu yeni anlay\u0131\u015ft\u0131r. Sosyal bilimler, birbirlerini yalanlama ve yok sayma \u00fczerine de\u011fil, m\u00fcmk\u00fcn olan her alanda i\u015fbirli\u011fi ve birbirlerinin y\u00f6ntem, kavram ve bulgular\u0131n\u0131 kullanmaya dayal\u0131\u00a0 ili\u015fki temelinde olu\u015fturulan anlay\u0131\u015fa sahiptir. Bunu yaparken de kendi alan\u0131nda m\u00fcmk\u00fcn olan en k\u00fc\u00e7\u00fck birimlere ula\u015farak uzmanl\u0131klar olu\u015fturma gayreti i\u00e7erisine girmektedirler.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n \u0130kinci amac\u0131 ise, daha \u00e7ok insan\u0131n toplumsal boyutuyla ilgilidir. \u0130nsano\u011flu g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn modern ya\u015fam\u0131nda par\u00e7al\u0131 bir hayat s\u00fcrmektedir ve yirmi d\u00f6rt saat i\u00e7erisinde birbirinden \u00e7ok farkl\u0131, onu \u00e7ok derinden etkileyen deneyimler ya\u015fama olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 mevcuttur. Deneyimlerin niteli\u011fini belirleyen ise, ili\u015fkinin ve ya\u015fanan tecr\u00fcbenin toplumsal, psikolojik, hukuksal, siyasal ve ekonomik boyutlar\u0131d\u0131r.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n \u0130\u015fte bu boyutlarda ortaya \u00e7\u0131kan sorunlar\u0131n asgari d\u00fczeyde \u00e7\u00f6z\u00fclebilmesi i\u00e7in ilgili alanlar\u0131n temel bilgisine sahip olunmas\u0131 gerekmekte,\u00a0 Psikolojik Sava\u015f\u0131n neyden ilham ald\u0131\u011f\u0131 ve ilgilendi\u011fi bilim dallar\u0131n\u0131n neden o kadar \u00e7ok geni\u015f alana da\u011f\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011fu sonucunu ortaya \u00e7\u0131karmaktad\u0131r.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Psikoloji:<\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n . \u0130nsan ve hayvan davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 inceleyen bilim dal\u0131 olan psikoloji, bilgilerini insan sorunlar\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in \u00e7aba sarf eder. Bu bilginin kullan\u0131lmas\u0131 psikolojinin alt alanlar\u0131na g\u00f6re de\u011fi\u015fmekle birlikte dili iyi kullanma, ara\u015ft\u0131rma, istatistiksel analiz ve empati gibi baz\u0131 \u00f6zel beceri ve yetenekleri gerektirir.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Birey ve toplum psikolojisinin davran\u0131\u015flara etkisinin anla\u015f\u0131labilmesi i\u00e7in bir tak\u0131m y\u00f6ntemler kullan\u0131l\u0131r:<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Toplumdaki sorunlar\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011funun insan davran\u0131\u015f\u0131yla ili\u015fkili oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrse psikolojinin \u00e7ok fazla say\u0131da \u00e7al\u0131\u015fma alan\u0131 oldu\u011funu g\u00f6rmek hi\u00e7te \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 olmayacakt\u0131r.\u00a0 Bu nedenle psikoloji, asl\u0131nda san\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan olduk\u00e7a geni\u015f bir alana sahiptir ve \u00e7al\u0131\u015fma alanlar\u0131n\u0131n hem say\u0131s\u0131 hem de etkinli\u011fi her ge\u00e7en g\u00fcn artmaktad\u0131r.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Felsefe:<\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Felsefe, Psikolojik Sava\u015f fakt\u00f6r\u00fcn\u00fcn temel direklerinin belki de en hassas\u00a0 olan\u0131d\u0131r. Genel bir tan\u0131mlamayla, insan\u0131n i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u00fcnyay\u0131 anlama u\u011fra\u015f\u0131d\u0131r. Sadece insanla ilgili de\u011fil, \u00e7evrede g\u00f6r\u00fclen veya g\u00f6r\u00fclmeyen maddi manevi her t\u00fcrl\u00fc konuda sorular soran,\u00a0 g\u00f6recelide olsa bu sorulara cevap bulmaya \u00e7al\u0131\u015fan bir bilim dal\u0131d\u0131r.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Bu \u00f6zellik iki ressam\u0131n ayn\u0131 olanaklar ile tuvale farkl\u0131 kalitede resim \u00e7izmesi gibidir. Her uygulay\u0131c\u0131 kar\u015f\u0131daki birey yada toplumun ya\u015fam felsefesine g\u00f6re hangi oranda nas\u0131l etkilenebilece\u011fini bilir ve uygulamalar\u0131n\u0131 buna g\u00f6re tespit eder. Bundan yola \u00e7\u0131karak,\u00a0 her uygulay\u0131c\u0131 farkl\u0131 psikolojik sava\u015f uygulayabildi\u011fi gibi her birey \u00fczerinde de farkl\u0131 etkilere yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 sonucuna ula\u015f\u0131l\u0131r.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Sosyoloji (Toplumbilimi):<\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Psikolojik sava\u015f\u0131n uygulan\u0131\u015f\u0131 esnas\u0131nda en \u00e7ok yararland\u0131\u011f\u0131 bilimlerden birisi de sosyolojidir. Bir uygulay\u0131c\u0131 hedef toplumunu \u00e7ok iyi tan\u0131yarak, bireyin veya toplumun zay\u0131fl\u0131klar\u0131n\u0131 tespit eder, bunun \u00fczerinden yapt\u0131\u011f\u0131 uygulamalarla daha do\u011fru sonu\u00e7lara ula\u015f\u0131r. Aksi halde terzinin hi\u00e7 g\u00f6rmedi\u011fi sadece tahminler ve s\u00f6ylenenler\u00a0 \u00fczerine birisine elbise dikmesine benzer.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Toplum, belli bir co\u011frafyada ya\u015fayan, ortak temel \u00e7\u0131karlar\u0131 olan, aralar\u0131nda i\u015fbirli\u011fi ve dayan\u0131\u015fma bulunan, ortak bir k\u00fclt\u00fcre sahip \u00f6rg\u00fctlenmi\u015f insan toplulu\u011fudur. Toplumun temel yap\u0131 ta\u015flar\u0131n\u0131, ortak yer, toprak, ortak \u00e7\u0131karlar, bu \u00e7\u0131karlar do\u011frultusunda i\u015fbirli\u011fi yani \u00f6rg\u00fctlenme, belli bir sistemi olan basit yada karma\u015f\u0131k bir yap\u0131, b\u00fct\u00fcn bu s\u00fcre\u00e7te olu\u015fmu\u015f ortak bir k\u00fclt\u00fcr olu\u015fturmaktad\u0131r.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n \u0130nsan\u0131n oldu\u011fu yerde toplumsal ya\u015fam vard\u0131r. Toplumsal ya\u015fam bir d\u00fczen gerektirir fakat ayn\u0131 zamanda da bir dinamizm ta\u015f\u0131r. Toplumun nas\u0131l olu\u015ftu\u011fu, i\u015fleyi\u015fi, \u00f6rg\u00fctleni\u015fi, toplumsal grup ve kurumlar\u0131n varl\u0131klar\u0131 ve aralar\u0131ndaki ili\u015fkiler sosyolojinin konusudur. Toplumsal de\u011fi\u015fme ve toplumsal de\u011fi\u015fmeye yol a\u00e7an etkenler, aile, devlet, e\u011fitim, ekonomi gibi toplumsal kurumlar\u0131n yap\u0131lar\u0131, olu\u015fumlar\u0131, i\u015fleyi\u015fleri, din, ahlak gelenekler, g\u00f6renekler gibi her toplumda yer alan de\u011ferler sistemi, n\u00fcfus, k\u00f6y, kent, toplumsal s\u0131n\u0131flar, tabakala\u015fma ve ileti\u015fim sosyolojinin konular\u0131 aras\u0131nda yer al\u0131r.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Bir bilim olarak sosyoloji, tek tek olaylar\u0131 de\u011fil olaylar\u0131n \u00f6z\u00fcnde yer alan ortak \u00f6zellikleri ele al\u0131p genel sonu\u00e7lara ula\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Sosyoloji, bu anlamda toplumsal olaylar\u0131 de\u011fil toplumsal olgular\u0131 ele al\u0131p inceler<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Ortado\u011fu\u2019da Ki Etnik Yap\u0131lara Kar\u015f\u0131 Y\u00fcr\u00fct\u00fclen Psikolojik Sava\u015f<\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Etnik yap\u0131ya sahip \u00fclke rejimleri, etnik sorunlarla m\u00fccadele edebilmek i\u00e7in iki \u00f6nemli strateji uygularlar. Birincisi etnik yap\u0131lar\u0131 ortadan kald\u0131rma ve azaltma,\u00a0 ikincisi de onlar\u0131 yasalla\u015ft\u0131rma ve y\u00f6netmedir. Rejimler bu stratejiyi uygularken, psikolojik sava\u015f ara\u00e7lar\u0131n\u0131 topyek\u00fbn kullan\u0131rlar. Bunlar i\u00e7erisinde en yayg\u0131n rejim stratejisi, istenmeyen az\u0131nl\u0131klar\u0131n s\u00fcr\u00fclmesi veya toplu katliamlard\u0131r. Bir di\u011fer bilinen y\u00f6ntem ise, etnik yap\u0131y\u0131 azaltmak i\u00e7in kullan\u0131lan, bask\u0131n toplumun k\u00fclt\u00fcr\u00fc i\u00e7inde asimle ederek,\u00a0 daha homojen bir ulus kurmakt\u0131r. Kurduklar\u0131 d\u00fczenli ordularla farkl\u0131 etnik yap\u0131lardaki insanlar\u0131n askere al\u0131nmas\u0131 ve burada uygulanan askeri e\u011fitimlerle, etnik gruplar\u0131n ve ki\u015filerin tek bir ulus, bayrak alt\u0131nda toplanmalar\u0131,\u00a0 askerlerin bask\u0131n dili olan egemen ulus dilini kullanmalar\u0131 sonucunu yaratm\u0131\u015f, bu politikalar uzun vadede etnik yap\u0131lar \u00fczerinde asimilasyona neden olmu\u015ftur. Bir di\u011fer olgu ise,\u00a0 din fakt\u00f6r\u00fcd\u00fcr. Etnik yap\u0131lar \u00fczerinde asimilasyon politikas\u0131 y\u00fcr\u00fcten \u0130slami rejimler,\u00a0 \u00fclkelerinde etnik veya M\u00fcsl\u00fcman-dini az\u0131nl\u0131klar oldu\u011funu \u015fiddetle reddederler. Bunun sonucu olarak da,\u00a0 onlara \u00f6zel bir hak vermeyi d\u00fc\u015f\u00fcnmezler. Bu talepleri \u00fclke rejimini zay\u0131flatmay\u0131 ama\u00e7layan \u201cemperyalist bir tuzak\u201d olarak de\u011ferlendirirler ve dini duygular\u0131 bu \u015fekilde istismar ederler. \u0130ran, Suriye ve T\u00fcrkiye gibi ulus devlet rejimleri,\u00a0 dini duygularla birlikte ba\u015fka asimilasyon politikalar\u0131n\u0131 K\u00fcrtlere kar\u015f\u0131\u00a0 uygulayarak,\u00a0 K\u00fcrtlerin kendi k\u00fclt\u00fcrleriyle, kendilerini ifade etmesini psiko-\u015fiddet y\u00f6ntemleriyle engellemi\u015flerdir.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n \u00a0Fas ve Cezayir\u2019de benzeri uygulamalar\u0131,\u00a0 Berberi az\u0131nl\u0131klar \u00fczerinde ger\u00e7ekle\u015ftirerek onlar\u0131 Arapla\u015ft\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\r\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Psikolojik sava\u015f birey, grup ve toplumlar\u0131n tutum ve davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 etkileme suretiyle, mant\u0131\u011fa dayal\u0131 korku ve bilin\u00e7sizli\u011fi hedef alarak,\u00a0 bilin\u00e7leri \u00e7arp\u0131tan, insan\u0131 kendisi olmaktan \u00e7\u0131karmaya d\u00f6n\u00fck,\u00a0 d\u00fc\u015f\u00fcnce, duygu ve davran\u0131\u015flara etki yapan bir sava\u015ft\u0131r. Tarihsel geli\u015fimi bilin\u00e7sizce olmu\u015ftur. Hile ve b\u00fcy\u00fcc\u00fcl\u00fck faaliyetleri ne denli ilkel olsa da modern psikolojik sava\u015f faaliyetlerinin atas\u0131 say\u0131labilir. \u00a0S\u0131n\u0131fl\u0131 toplumla beraber […]<\/p>\n","protected":false},"author":34,"featured_media":16612,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[52],"tags":[],"class_list":["post-15621","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-egitim"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/yps-online.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15621","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/yps-online.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/yps-online.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yps-online.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/34"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yps-online.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=15621"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/yps-online.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15621\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":16613,"href":"https:\/\/yps-online.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15621\/revisions\/16613"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yps-online.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/16612"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/yps-online.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=15621"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/yps-online.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=15621"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/yps-online.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=15621"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}\r\n