{"id":15618,"date":"2021-06-09T15:43:51","date_gmt":"2021-06-09T12:43:51","guid":{"rendered":"https:\/\/yps-online.org\/tr\/?p=15618"},"modified":"2022-02-20T16:51:46","modified_gmt":"2022-02-20T13:51:46","slug":"tarihte-sehir-savaslari-3","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/yps-online.org\/tr\/2021\/06\/09\/tarihte-sehir-savaslari-3\/","title":{"rendered":"Tarihte \u015eehir Sava\u015flar\u0131 -3"},"content":{"rendered":"\r\n<p><strong>Avrupa\u2019da Kent Direni\u015fleri ve Paris Kom\u00fcn\u00fc<\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>Orta\u00e7a\u011f s\u00fcrecine gelinceye kadar Avrupa\u2019da site devletleri h\u00e2kimiyetini s\u00fcrd\u00fcr\u00fcrken, \u00f6zellikle ticaretin geli\u015fmesiyle birlikte kentlere g\u00f6\u00e7 artacak ve antik \u00e7a\u011f sitelerinin yerine kom\u00fcn y\u00f6netimlerinin \u015fekillendirdi\u011fi kent ve kasabalar \u00f6ne \u00e7\u0131kacakt\u0131r.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>Kom\u00fcnlerin \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131nda bir\u00e7ok etken say\u0131labilse de, en belirgin olan\u0131 ticaretin geli\u015fmesi ve \u00f6zg\u00fcr alan arayanlar\u0131n kentlerde birikmesidir. Ticaret yapanlar ve zanaat\u00e7\u0131lar g\u00fcvenlikli kalelere yerle\u015firlerken, zamanla loncalarda \u00f6rg\u00fctlenecek ve kom\u00fcnleri olu\u015fturacaklard\u0131r.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>Kral, kilise ve yeni orta s\u0131n\u0131f\u0131n yer yer \u00e7at\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131, yer yer uzla\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6neme girilmi\u015ftir art\u0131k. Bu m\u00fccadelede kentler birer \u00f6zg\u00fcrl\u00fck alan\u0131 haline geleceklerdir. Bunu da sa\u011flayan kom\u00fcn \u00f6rg\u00fctlenmesi olacakt\u0131r.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>Kent s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde feodal k\u00f6lelik kald\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi insanlar aras\u0131ndaki farklara kar\u015f\u0131n herkes e\u015fit say\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Do\u011fal yurtta\u015fl\u0131k anlay\u0131\u015f\u0131 burada temellerini atm\u0131\u015ft\u0131r. Kent kom\u00fcnleri, yurtta\u015flar aras\u0131ndaki e\u015fitli\u011fi bir nevi kent s\u00f6zle\u015fmesi olan \u201cKENT BARI\u015eI\u201d ile g\u00fcvenceye alm\u0131\u015ft\u0131r. Kent i\u00e7inde ya\u015fayan herkesin kabul etti\u011fi ve herkese uygulanan bu s\u00f6zle\u015fme sayesinde kentin birli\u011fi sa\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu birli\u011fi de bir kurul y\u00f6netmi\u015ftir. Y\u00f6netim Kurulu bir nevi yarg\u0131\u00e7lar kurulu g\u00f6revini de g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. Kimi kom\u00fcnlerde kentin \u00f6nde geleni kom\u00fcn\u00fcn belediye ba\u015fkan\u0131 olmu\u015f ve bir meclisle beraber belediyeyi y\u00f6netmi\u015ftir.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>Kent kom\u00fcn\u00fcn\u00fcn ilk ortak harcamas\u0131 kentin etraf\u0131na g\u00fcvenlik duvarlar\u0131n\u0131n \u00f6r\u00fclmesinde yap\u0131lm\u0131\u015f; herkesten g\u00fcc\u00fcne g\u00f6re, maddi imk\u00e2nlar\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcnde bir pay al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Toplumun ortak faydas\u0131 i\u00e7in toplanan bu paray\u0131 \u00f6demeyi red edenler kente al\u0131nmam\u0131\u015ft\u0131r. Kent kom\u00fcnleri b\u00f6ylece toplumsal zeminini g\u00fc\u00e7lendirmi\u015f, t\u00fcm toplumun faydas\u0131na \u00e7al\u0131\u015fan bir sistem kurarak ittifak\u0131n\u0131 geli\u015ftirmi\u015f ve bu sayede de kraliyetler kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00f6zerk kalabilmi\u015ftir.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>Kent \u00f6zerkli\u011fi konusunda \u0130talyan kentleri tarihteki en \u00f6nemli \u00f6rneklerdendir. Venedik, Cenova, Florensa, Pisa gibi kentler yerel \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerini uzun s\u00fcre korumu\u015flard\u0131r. \u0130talya\u2019da kent \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn g\u00fcvencesi, kasabalarda ya\u015fayan yurtta\u015flar\u0131n birbirine ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n belgesi olan sadakat yeminidir. Conjuratio yani kons\u00fcl ad\u0131 verilen bu resmi sadakat belgesini kabul edenler kom\u00fcn olu\u015fturmu\u015f olurlar ve bu kom\u00fcn\u00fcn y\u00f6netimi de kom\u00fcn \u00fcyelerince se\u00e7ilip ayn\u0131 adla -kons\u00fcl- an\u0131l\u0131rlar. B\u00fct\u00fcn kons\u00fcller bir araya gelip Genel Meclisi olu\u015ftururlar.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>\u0130talya kom\u00fcn\u00fcn\u00fcn temeli b\u00f6ylece kasabalarda at\u0131lm\u0131\u015f olur. Kom\u015fu kasabalar\u0131n kom\u00fcnleri konfederal tarzda bir araya gelip Kent Kom\u00fcn\u00fcn\u00fc olu\u015ftururlar. Sava\u015f ve bar\u0131\u015f i\u015fleri gibi \u00f6nemli konularda tart\u0131\u015f\u0131rlar ve karar vermeden \u00f6nce halk meclisinin g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc al\u0131rlar. Daha sonralar\u0131 diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn h\u00e2kimiyetine girse de bu ilk uygulamalar kent ad\u0131na \u00f6nemli demokrasi uygulamalar\u0131d\u0131r ve ileri d\u00fczeydedir.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>Yerel insiyatif ve kom\u00fcn deneyiminde \u0130spanya da \u00f6nemli bir \u00f6rnek te\u015fkil etmi\u015ftir. \u0130spanya 1500\u2019lerin Avrupa\u2019s\u0131nda kat\u0131 mutlak\u0131yet\u00e7i krall\u0131klar\u0131n \u00f6nc\u00fcleri aras\u0131ndad\u0131r. 1520\u2019den itibaren \u0130spanyol merkeziyet\u00e7ili\u011fine kar\u015f\u0131 kent ayaklanmalar\u0131 ya\u015fan\u0131r ve kom\u00fcnler kurulur. Kimi kentler vergileri kendileri toplay\u0131p yurtta\u015flardan milis savunma g\u00fc\u00e7leri olu\u015fturacak duruma gelirler.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>Ayn\u0131 \u015fekilde Almanya tarihinde de y\u00fczlerce y\u0131l boyunca kent konfederasyonlar\u0131 h\u00e2kim olmu\u015flard\u0131r. Alman k\u00f6yl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn bunda b\u00fcy\u00fck bir rol\u00fc olmu\u015f, soylular\u0131n \u015fiddetinin olmad\u0131\u011f\u0131 b\u00f6lgelerde kom\u00fcnal bir ya\u015fam s\u00fcrerlerken sald\u0131r\u0131lar\u0131n oldu\u011fu alanlarda ise direni\u015fleriyle kendilerini y\u00f6netecek duruma gelmi\u015flerdir. Kentlere de yans\u0131yacak olan bu \u00f6zg\u00fcrl\u00fck e\u011filimi sayesinde, di\u011fer \u00fclkelerde kentler sald\u0131r\u0131ya u\u011fray\u0131p \u00f6zerkliklerini yitirirken Almanya kentleri daha uzun s\u00fcre ba\u011f\u0131ms\u0131z var olmu\u015flard\u0131r.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>Avrupa kent \u00f6zerklikleri monar\u015fik krall\u0131klar\u0131n sald\u0131r\u0131lar\u0131na u\u011fray\u0131p zay\u0131flasa da, esas yenilgiyi end\u00fcstriyalizm kar\u015f\u0131s\u0131nda alacaklard\u0131r. Sanayi devrimi kar h\u0131rs\u0131nda s\u0131n\u0131r tan\u0131mayan burjuvazinin elinde k\u0131r\u0131, kenti ve kent kom\u00fcnlerini yutan bir canavara d\u00f6n\u00fc\u015fecektir. Kapitalizm kar\u015f\u0131s\u0131nda alternatif olarak sosyalizm d\u00fc\u015f\u00fcncesi geli\u015fmeye ba\u015flarken direnenler ad\u0131na ilk ba\u015far\u0131 Paris\u2019te elde edilir.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>Paris Kom\u00fcn\u00fc, hem \u015fehir sava\u015f\u0131 hem de do\u011frudan demokrasi uygulamas\u0131nda \u00e7ok \u00f6\u011fretici tarihsel bir \u00f6rnek te\u015fkil etmi\u015ftir.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>Daha 1790\u2019l\u0131 y\u0131llarda, yani Frans\u0131z Devriminin hemen akabinde mahalle ve kent meclislerine dayal\u0131 y\u00f6netim modeliyle t\u00fcm Fransa konfederasyon haline getirilmek istenmi\u015ftir. Halk hareketi burjuvazinin eline ge\u00e7ince kom\u00fcnler halk ad\u0131na kal\u0131c\u0131 sonu\u00e7lar do\u011furmam\u0131\u015ft\u0131r. Fakat bir halk \u00f6zg\u00fcrl\u00fck e\u011filimi olarak hep varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 korumu\u015ftur. Nitekim 1871 Paris kom\u00fcn\u00fc t\u00fcm kentlerdeki kom\u00fcnleri konfederasyon \u00e7at\u0131s\u0131 alt\u0131nda birle\u015fmeye \u00e7a\u011f\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Paris Kom\u00fcn\u00fc Fransa-Prusya aras\u0131ndaki sava\u015f ko\u015fullar\u0131nda temelini atm\u0131\u015ft\u0131r. 19 Temmuz 1870\u2019te Fransa Prusya\u2019ya sava\u015f a\u00e7m\u0131\u015f ve bu sava\u015fta yenilmi\u015f, 2 Eyl\u00fcl 1870\u2019te Prusya ordusuna teslim olmu\u015flard\u0131r. Fransa kral\u0131 da esir al\u0131nm\u0131\u015f, Paris ku\u015fat\u0131lm\u0131\u015f fakat halk direnmi\u015ftir.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>Ulusal Savunma H\u00fck\u00fcmeti kurulmu\u015f olsa da Prusya kar\u015f\u0131s\u0131nda direnmemi\u015f ve 28 Ocak 1871\u2019de teslimiyet anla\u015fmas\u0131 imzalam\u0131\u015ft\u0131r. Bunun \u00fczerine Ulusal Muhaf\u0131z i\u00e7erisinden 215 taburun delegeleri toplan\u0131p direni\u015f karar\u0131 alm\u0131\u015f ve \u201cUlusal Muhaf\u0131z Federasyonu T\u00fcz\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc\u201d kabul etmi\u015flerdir. Bu direni\u015f g\u00fcc\u00fcn\u00fcn ba\u015f\u0131na se\u00e7ilen 20 ki\u015filik Merkez Komite, Kom\u00fcn devriminin y\u00f6netimini \u00fcstleneceklerdir.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>H\u00fck\u00fcmet Paris halk\u0131n\u0131 silahs\u0131zland\u0131rmaya kalk\u0131nca 18 Mart 1871 g\u00fcn\u00fc halk direni\u015fe ge\u00e7mi\u015f, iki generali teslim alm\u0131\u015f ve kur\u015funa dizmi\u015flerdir. Bu g\u00fcn Paris Kom\u00fcn\u00fcn\u00fcn kurulu\u015f g\u00fcn\u00fc olarak an\u0131l\u0131r. Art\u0131k Fransa\u2019da iki h\u00fck\u00fcmet vard\u0131r. Biri Paris Kom\u00fcn\u00fcn\u00fcn h\u00fck\u00fcmeti, di\u011feri de Versailles\u2019e ka\u00e7m\u0131\u015f olan burjuvalar\u0131n h\u00fck\u00fcmeti. Hemen ertesi g\u00fcn Merkez Komite bir bildiri yay\u0131nlay\u0131p halk\u0131 kom\u00fcn se\u00e7imlerine \u00e7a\u011f\u0131rm\u0131\u015f, s\u0131k\u0131y\u00f6netim kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, siyasi tutsaklar serbest b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Komite 23 Martta ise Kom\u00fcn Program\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r. Buna g\u00f6re: \u201cEmek\u00e7iye eme\u011finin tam de\u011ferini sa\u011flamak, yani kapitalist kar\u0131 ortadan kald\u0131rmak i\u00e7in kredinin, ticaretin ve ortakla\u015fman\u0131n \u00f6rg\u00fctlenmesi; herkes i\u00e7in paras\u0131z, laik ve tam e\u011fitim; toplant\u0131, dernek kurma ve bas\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fckleri; polisin ve ordunun kom\u00fcnal d\u00fczeyde \u00f6rg\u00fctlenmesi. T\u00fcm toplumu y\u00f6netmesi gereken ilke, bir grup ya da derne\u011fi \u00f6rg\u00fctleyen ilkeydi. Bu ilkeye g\u00f6re d\u0131\u015far\u0131dan hi\u00e7bir otorite kabul edilmiyor ve ister bir y\u00f6neticinin, ister belediye ba\u015fkan\u0131 ya da valinin olsun, t\u00fcm se\u00e7ilenlerin se\u00e7enler taraf\u0131ndan s\u00fcrekli denetimi isteniyordu.\u201d<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>26 Mart\u2019ta kom\u00fcn se\u00e7imleri yap\u0131lm\u0131\u015f, Paris\u2019in il\u00e7e veya il\u00e7e belediye dairelerinin y\u00f6neticileri belirlenmi\u015f; Merkez Komite de yetkilerini resmen Kom\u00fcn y\u00f6netimine devretmi\u015ftir. Kom\u00fcn y\u00f6netiminde i\u015f\u00e7iler, memurlar, \u00f6\u011fretmenler, ressamlar, yazarlar, gazeteciler ve i\u015f adamlar\u0131 yer alm\u0131\u015f; Kom\u00fcn b\u00fcnyesinde t\u00fcm Paris halk\u0131n\u0131n kat\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 sa\u011flayabilen sendikalar, kooperatifler, kul\u00fcpler, komisyonlar, kurullar tarz\u0131nda \u00f6rg\u00fctlenmeler ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015ftir. \u0130a\u015fe, darphane, bas\u0131mevi, sa\u011fl\u0131k, posta gibi hizmet alanlar\u0131 ile e\u011fitim, yarg\u0131, maliye gibi konularda komisyonlar kurulmu\u015ftur. Ayr\u0131ca Kad\u0131nlar Birli\u011fi \u00f6rg\u00fctlendirilmi\u015ftir. 47 Kom\u00fcn yerel y\u00f6netim \u00f6zerkli\u011fini, en \u00fccra k\u00f6\u015felere kadar tabandan \u00f6rg\u00fctlemeyi esas alsa da kendisini \u00e7evreye, yerellere yayamam\u0131\u015f, sistem Paris\u2019le s\u0131n\u0131rl\u0131 kalm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>\u00d6te yandan Ulusal Muhaf\u0131z Merkez Komitesi, yetkilerini Kom\u00fcne devretti\u011fini a\u00e7\u0131klamas\u0131na ra\u011fmen toplant\u0131lar\u0131n\u0131 yapmaya devam etmi\u015f, askeri i\u015fleri do\u011frudan y\u00f6netmek istemi\u015ftir. Dolay\u0131s\u0131yla Kom\u00fcn Y\u00f6netiminin yan\u0131nda ikinci bir iktidar gibi kalm\u0131\u015ft\u0131r. Askeri i\u015flerde Kom\u00fcn iradesini hi\u00e7e sayabilmi\u015ftir.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>Kom\u00fcn\u00fcn muazzam bir h\u0131zla \u00f6rg\u00fctlenme \u00e7abalar\u0131na ra\u011fmen kendi i\u00e7inde tam demokratik bir d\u00fczeyi tutturdu\u011fundan s\u00f6z edilemez. Bu y\u00fczden ki\u015fisel rekabetler, \u00e7eki\u015fmeler, s\u0131k s\u0131k g\u00f6rev de\u011fi\u015ftirmeler ya\u015fanabilmi\u015f; disiplin tam sa\u011flanamam\u0131\u015ft\u0131r. Bu zafiyetler Kom\u00fcn\u00fcn zay\u0131f d\u00fc\u015fmesine yol a\u00e7m\u0131\u015f olsa da halk direni\u015ften yana olmu\u015ftur.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>12 May\u0131s\u2019ta Almanlar\u0131n da destekledi\u011fi burjuva ordular\u0131 Paris\u2019e girmi\u015f ve k\u0131ran k\u0131rana bir direni\u015f ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r. 28 May\u0131s\u2019a gelindi\u011finde halk\u0131n kahramanca direni\u015flerine ra\u011fmen, Paris direni\u015fleri k\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, toplu kur\u015funa dizmeler ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. 30 bin insan katledilmi\u015f, 38 bini esir al\u0131nm\u0131\u015f ve Paris d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>70 g\u00fcnl\u00fck direni\u015f s\u00fcrecine bir\u00e7ok \u015fey s\u0131\u011fd\u0131rm\u0131\u015f olan Paris Kom\u00fcn\u00fc, toplumsal m\u00fccadeleler tarihinde \u00f6nemli bir d\u00f6neme\u00e7 olmu\u015ftur. Kom\u00fcnal direni\u015fler ad\u0131na b\u00fcy\u00fck bir esin kayna\u011f\u0131 olmakla birlikte ileriki tarihlerde \u201cproleterya diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc\u201d tezlerine de temellik etmi\u015ftir. Burjuvazinin \u00fczerine yeterince sert gidilmedi\u011fi, kenti terk edip yeni bir kararg\u00e2hta g\u00fc\u00e7 toplamalar\u0131na f\u0131rsat verildi\u011fi; bankalar\u0131ndaki paraya bile dokunulmad\u0131\u011f\u0131 ve neticede f\u0131rsat kollayan burjuvazinin g\u00fcc\u00fcn\u00fc toplay\u0131p sald\u0131r\u0131ya ge\u00e7ti\u011fi de\u011ferlendirilmi\u015ftir. Bundan \u00e7\u0131kar\u0131lan sonu\u00e7 ise proletarya diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn mutlak gerekli oldu\u011fudur.<\/p>\r\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Avrupa\u2019da Kent Direni\u015fleri ve Paris Kom\u00fcn\u00fc Orta\u00e7a\u011f s\u00fcrecine gelinceye kadar Avrupa\u2019da site devletleri h\u00e2kimiyetini s\u00fcrd\u00fcr\u00fcrken, \u00f6zellikle ticaretin geli\u015fmesiyle birlikte kentlere g\u00f6\u00e7 artacak ve antik \u00e7a\u011f sitelerinin yerine kom\u00fcn y\u00f6netimlerinin \u015fekillendirdi\u011fi kent ve kasabalar \u00f6ne \u00e7\u0131kacakt\u0131r. Kom\u00fcnlerin \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131nda bir\u00e7ok etken say\u0131labilse de, en belirgin olan\u0131 ticaretin geli\u015fmesi ve \u00f6zg\u00fcr alan arayanlar\u0131n kentlerde birikmesidir. Ticaret yapanlar ve [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":34,"featured_media":16616,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[52],"tags":[],"class_list":["post-15618","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-egitim"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/yps-online.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15618","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/yps-online.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/yps-online.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yps-online.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/34"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yps-online.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=15618"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/yps-online.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15618\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":15721,"href":"https:\/\/yps-online.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15618\/revisions\/15721"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yps-online.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/16616"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/yps-online.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=15618"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/yps-online.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=15618"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/yps-online.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=15618"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}